گورموندى الماستىرۋ تەراپياسى (گات) دەمەنسيا ءقاۋپىن تومەندەتۋى مۇمكىن. عالىمدار ۇلىبريتانيادا 180 مىڭنان استام پوستمەنوپاۋزالىق ايەلدى باقىلاعان ەڭ ءىرى زەرتتەۋ جۇرگىزدى. ناتيجەسىندە، گات قولدانعان ايەلدەردە دەمەنسيانىڭ كەز كەلگەن ءتۇرىنىڭ دامۋ ءقاۋپى 10%-عا، ال السگەيمەر اۋرۋىنىڭ (ەڭ كوپ تارالعان ءتۇرى) انىقتالۋ ءقاۋپى 16%-عا تومەن بولعان، دەپ حابارلايدى infohub.kz.
ەڭ ۇلكەن ايىرماشىلىق حيرۋرگيالىق مەنوپاۋزادان وتكەن جانە گات قولدانعان ايەلدەردە بايقالدى: ولاردا دەمەنسيانىڭ كەز كەلگەن ءتۇرىنىڭ دامۋ ءقاۋپى گات قولدانباعاندارمەن سالىستىرعاندا 26%-عا تومەن بولدى. بۇل — وسى باعىتتاعى ەڭ ءىرى زەرتتەۋلەردىڭ ءبىرى. ناتيجەلەر Alzheimer's & Dementia جۋرنالىندا جاريالاندى.
زەرتتەۋدى جۇرگىزگەن شىعىس انگليا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ نورۆيچ ساۋ قارتايۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى، پروفەسسور ەنن-ماري مينيحەين: «گات ۇزاق ۋاقىت بويى نەگىزىنەن مەنوپاۋزا بەلگىلەرىن (ىستىق قان كەرنەۋى، تۇنگى تەرلەۋ) جەڭىلدەتۋ ءۇشىن تاعايىندالعانىمەن، بۇل جۇمىس ونىڭ كەيبىر ايەلدەردىڭ ۇزاق مەرزىمدى كوگنيتيۆتى دەنساۋلىعىنا دا اسەر ەتۋى مۇمكىن ەكەنىن كورسەتەدى»، — دەدى.
ايەلدەر ەرلەرگە قاراعاندا دەمەنسياعا ءجيى شالدىعادى، سەبەبى ولار ۇزاق ءومىر سۇرەدى. بۇل مەنوپاۋزانىڭ مي مەتابوليزمىنە اسەرىمەن جانە السگەيمەردىڭ نەگىزگى ءقاۋىپ گەنى Apoe4ء-تىڭ ايەلدەرگە كوبىرەك اسەر ەتۋىمەن دە بايلانىستى بولۋى مۇمكىن.
ۇلىبريتانيا بيوبانكىنىڭ دەرەكتەرىن پايدالانا وتىرىپ، 183 450 پوستمەنوپاۋزالىق ايەل ورتا ەسەپپەن 13 جىل بويى باقىلاندى. وسى ۋاقىت ىشىندە 4000-عا جۋىق دەمەنسيا جاعدايى انىقتالدى. عالىمدار كەم دەگەندە ءبىر جىل بويى كەز كەلگەن تۇردەگى گات قولدانۋ ايەلدەردىڭ دەمەنسيا ءقاۋپىن وزگەرتەتىنىن زەرتتەدى.
ءومىر بويى تابيعي تۇردە ەستروگەن اسەرى تومەن بولعان ايەلدەر (ەتەككىرى كەش باستالعان نەمەسە ەرتە مەنوپاۋزا) گات-تان كوبىرەك پايدا كورگەن سياقتى: ولاردا دەمەنسيانىڭ كەز كەلگەن ءتۇرىنىڭ ءقاۋپى 16%-عا تومەن بولدى.
گەنەتيكا دا ماڭىزدى ءرول اتقاردى. گات قولدانۋ مەن دەمەنسيا اراسىنداعى بايلانىس Apoe4 گەن نۇسقاسىن تاسىمالدايتىن ايەلدەردە ايقىنىراق بولدى. «بۇل وتە ماڭىزدى، ويتكەنى Apoe4 تاسىمالداۋشىلارى ادەتتە جوعارى ءقاۋىپ توبىندا سانالادى جانە ولار ءۇشىن الدىن الۋدىڭ دالەلدەنگەن ادىستەرى از»، — دەدى مينيحەين.
دەگەنمەن، بۇل زەرتتەۋ التىن ستاندارت بولىپ سانالاتىن راندوميزاسيالانعان باقىلاناتىن سىناق ەمەس، باقىلاۋ دەرەكتەرىنە نەگىزدەلگەن، سوندىقتان سەبەپ-سالدار بايلانىسىن دالەلدەۋ مۇمكىن ەمەس. مىسالى، گات قولدانعانداردىڭ ءبىلىم دەڭگەيى ورتا ەسەپپەن جوعارى بولدى. تالداۋدا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق فاكتورلار ەسكەرىلگەنىمەن، گات-تان باسقا توپتار اراسىنداعى ايىرماشىلىقتار دەمەنسيا قاۋپىنە اسەر ەتۋى مۇمكىن.
Alzheimer's Research UK ۇيىمىنىڭ زەرتتەۋ جانە سەرىكتەستىك جونىندەگى اتقارۋشى ديرەكتورى دوكتور سيۋزان كولحاس: «بۇل زەرتتەۋ گات-تى دەمەنسيا ءقاۋپىن ازايتۋ ءۇشىن قولدانۋ كەرەك پە دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرۋگە جەتكىلىكسىز، ءبىراق ول گات ۋاقىتى مەن ايەلدىڭ گورموندىق تاريحى ماڭىزدى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن كورسەتەتىن قوسىمشا دالەل بەرەدى. ەندى گات-تىڭ ءوزى دەمەنسيا قاۋپىندەگى بۇل ايىرماشىلىقتارعا جاۋاپتى ما، جانە قانداي گات تۇرلەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن ەكەنىن انىقتايتىن زەرتتەۋلەر قاجەت. گات قابىلداۋدى باستاۋدى نەمەسە توقتاتۋدى قاراستىراتىن كەز كەلگەن ادام ءوزىنىڭ دارىگەرىمەن الەۋەتتى پايدالار مەن قاۋىپتەردى تالقىلاۋى كەرەك»، — دەدى.