كليماتتىڭ وزگەرۋى يسپانيا مەن فرانسياداعى ورمان ورتتەرىنە تىكەلەي اسەر ەتكەنى انىقتالدى. زەرتتەۋلەر بويىنشا، كليماتتىڭ جىلىنۋى وسى اپتادا بولعان جويقىن ورتتەردىڭ ىقتيمالدىعىن ارتتىرعان. بۇل تۋرالى infohub.kz سايتى حابارلايدى.
ادام ارەكەتىنەن تۋىنداعان كليماتتىڭ وزگەرۋى يسپانياداعى رەكوردتىق ورتكە اكەلگەن ىستىق جانە قۇرعاق اۋا رايىنىڭ ىقتيمالدىعىن 20 ەسەگە ارتتىرعان. ال فرانسياداعى ءورت جاعدايىنىڭ ەكى ەسەگە جيىلەۋىنە سەبەپ بولعان. بۇل مالىمەتتەردى دۇنيەجۇزىلىك اۋا رايى قۇبىلىستارىن زەرتتەۋ توبىنىڭ (World Weather Attribution) عالىمدارى جەدەل تالداۋ بارىسىندا انىقتاعان.
يسپانياداعى ءقاۋىپتى ءورت جاعدايىنىڭ ىقتيمالدىعى سوڭعى 26 جىلداعى جىلىنۋ ناتيجەسىندە ءۇش ەسەگە وسكەن. فرانسيادا بولسا، بۇل كورسەتكىش 40 پايىزعا ارتقان. سونىمەن قاتار، زەرتتەۋلەر وڭتۇستىك ەۋروپاداعى ءورت ءقاۋپى جوعارى كۇندەر سانى ونداعان جىل بۇرىنعىمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسەدەن استامعا كوبەيگەنىن كورسەتكەن.
لوندون يمپەريالىق كوللەدجىنىڭ كليماتولوگى، دۇنيەجۇزىلىك اۋا رايى قۇبىلىستارىن زەرتتەۋ توبىنىڭ ۇيلەستىرۋشىسى فريدەريكە وتتونىڭ ايتۋىنشا، يسپانياداعى ءورت اۋا رايى جاعدايىنىڭ وزگەرۋى وتە كۇشتى بولىپ وتىر. ول ءوزى كورگەن ەڭ ۇلكەن وزگەرىستەردىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ وتكەن. يسپانيا قازىرگى ۋاقىتتا ەڭ ىستىق جازدى باستان كەشىرىپ وتىر. قاڭتارداعى مول جاۋىن-شاشىن وسىمدىكتەردىڭ وسۋىنە مۇمكىندىك بەرگەن، ءبىراق كەيىنگى قاتتى قۇرعاقشىلىق ءورتتىڭ تارالۋىنا قولايلى جاعداي جاساعان.
وتتو يسپانيادا جەرلەردى تاستاپ كەتۋ ماسەلەسى دە بار ەكەنىن ايتادى. بۇل وسىمدىكتەر مەن اعاشتاردىڭ كەۋىپ كەتۋىنە اكەلەدى. فرانسيانىڭ بوردو ايماعىنداعى قالىڭ قاراعاي توعايلارى دا ءورتتىڭ تەز تارالۋىنا سەبەپ بولعان. دۇنيەجۇزىلىك اۋا رايى قۇبىلىستارىن زەرتتەۋ توبىنىڭ عالىمدارى بۇل زەرتتەۋدى تەز ارادا جۇرگىزگەندىكتەن، ول ساراپتامادان وتپەگەن. دەگەنمەن، ولاردىڭ ادىستەرى عىلىمي تۇرعىدان قابىلدانعان.
كليماتتىڭ جىلىنۋى ورتتەردىڭ «جارىلىس ءتارىزدى» تۇتانۋىنا اكەلەدى. وتتو توبى كليماتتىڭ وزگەرۋىنىڭ ءورت قارقىندىلىعىنا قانشالىقتى اسەر ەتكەنىن ەسەپتەگەن. ولار ءورت اۋا رايىنىڭ قاۋىپتىلىك دەڭگەيىن بۇرىنعى ولشەمدەرمەن سالىستىرعان. سيراكۋزى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءورت عالىمى دجەيكوب بەنديكس بۇل زەرتتەۋدىڭ ءمانى بار ەكەنىن جانە ءورت عالىمدارىنا بۇرىننان بەلگىلى دەرەكتەردى ساندىق تۇردە راستايتىنىن ايتقان.
تاعى ءبىر زەرتتەۋدە وڭتۇستىك ەۋروپاداعى ءورت ءقاۋپى جوعارى كۇندەر سانى بۇرىن جىلىنا شامامەن 10 كۇن بولسا، ءقازىر 25 كۇنگە جەتكەنى كورسەتىلگەن. بۇل كۇندەردىڭ قارقىندىلىعى 1981-2010 جىلدارمەن سالىستىرعاندا 50 پايىزعا ارتقان. زەرتتەۋ اۆتورى راۋل كوردەرونىڭ ايتۋىنشا، ورتتەر سانى 1980 جىلداردان 2018 جىلعا دەيىن ازايعان، ءبىراق كليماتتىڭ وزگەرۋى بۇل جەتىستىكتى جوققا شىعارعان.
كاليفورنيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمى دجون اباتزاگلۋ كليماتتىڭ وزگەرۋى بولاشاقتاعى ماسەلە ەمەس، ءقازىردىڭ وزىندە بار ەكەنىن ايتقان. وتتو قازبا وتىندارىن جاعۋدى توقتاتۋ كەرەكتىگىن، ايتپەسە ءورت جاعدايىنىڭ ناشارلاي بەرەتىنىن ەسكەرتكەن.