جاساندى ينتەللەكت زاڭداردى وزدىگىنەن ازىرلەپ، ساراپتاما جۇرگىزىپ، قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالدارىن بولجاي الا ما؟ بۇل ماسەلە ساراپشىلار اراسىندا تالقىلانۋدا. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ءىس باسقارماسى جانىنداعى پارلامەنتاريزم ينستيتۋتىنىڭ قوعامدىق زاڭناما ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى، زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى (PhD) شولپان سايموۆا ءوز پىكىرىمەن ءبولىستى، دەپ حابارلايدى infohub.kz.
2023 جىلعى 1 قىركۇيەكتە قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆ سيفرلاندىرۋدىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتىپ، ەلدى IT سالاسىندا وزىق مەملەكەتكە اينالدىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ مىندەتىن قويدى. بۇل باستاما ۇكىمەت بەكىتكەن 2024–2029 جىلدارعا ارنالعان جاساندى ينتەللەكتتى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىندا جالعاسىن تاپتى. تۇجىرىمدامانى ىسكە اسىرۋ اياسىندا 2025 جىلعا قاراي سۋپەركومپيۋتەر ىسكە قوسىلىپ، 2029 جىلعا قاراي جاساندى ينتەللەكت قولدانىلاتىن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ ۇلەسى 20 پايىزعا جەتكىزىلمەك. سونداي-اق پارلامەنت قىزمەتىن سيفرلاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە: بيزنەس-پروسەستەردى رەينجينيرينگتەۋ جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىمەن ينتەگراسيالانعان E-Parlament ءبىرىڭعاي پلاتفورماسىن قۇرۋ.
ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا، 2030 جىلعا قاراي جاساندى ينتەللەكت الەمدىك ءجىو-نىڭ 7 پايىزىنا دەيىنگى ۇلەستى قامتاماسىز ەتەتىن بولادى، ال 2027 جىلعا قاراي جاساندى ينتەللەكتتىڭ جاھاندىق نارىعىنىڭ كاپيتاليزاسياسى 400 ميلليارد دوللاردان اسادى. زاڭ شىعارۋ قىزمەتىندە جاساندى ينتەللەكتتى پايدالانۋ — جاھاندىق ترەند. مىسالى، برازيليادا جاساندى ينتەللەكت تولىعىمەن ازىرلەگەن زاڭ قابىلداندى، بۇل ونىڭ زاڭ شىعارۋداعى ءرولى تۋرالى پىكىرتالاس تۋدىردى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتى ءۇش نەگىزگى فۋنكسيانى ورىندايدى: وكىلدىك، باقىلاۋ جانە زاڭ شىعارۋ. سيفرلىق كۇش-جىگەر ازىرگە نەگىزىنەن وكىلدىك فۋنكسياعا باعىتتالعان، ءبىراق جاساندى ينتەللەكتتى زاڭ شىعارۋ ۇدەرىسىنە ەنگىزۋدىڭ الەۋەتى زور. پارلامەنتاريزم ينستيتۋتى ءۇش قۇرالدى زەرتتەۋدە: جاساندى ينتەللەكتتى قۇقىقتىق ساراپتاما ءۇشىن پايدالانۋ، دەرەكتەردى تالداۋ نەگىزىندە بولجامدار جاساۋ جانە زاڭنامالىق ماتىندەردى قۇرۋدى اۆتوماتتاندىرۋ. 2020 جىلى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر جوبالارىنىڭ عىلىمي سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساراپتاماسىنا 2،4 ميلليارد تەڭگە ءبولدى، ال ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ 1،5 ميلليارد تەڭگە ءبولدى. ەسكى ءتاسىلدىڭ تيىمسىزدىگىنىڭ مىسالى – سۋ كودەكسىنىڭ جوباسىمەن جۇمىس، وندا 70-كە جۋىق تۇجىرىمدامالىق ەسكەرتۋ انىقتالدى، ىشكى زاڭنامالىق اكتىلەر تولىقتىرىلمادى جانە كونستيتۋسيالىق نورمالارعا قايشىلىقتار بولدى. سۋ كودەكسىن ازىرلەۋ ەكى جىلعا سوزىلدى.
زاڭ شىعارۋ ۇدەرىسىنە جاساندى ينتەللەكتتى ەنگىزۋ ءۇشىن ءبىرىڭعاي وپەراتور قۇرۋ قاجەت، ول قۇرالداردى ازىرلەپ، مامانداردى وقىتادى. پارلامەنتاريزم ينستيتۋتى وسىنداي وپەراتور رەتىندە ارەكەت ەتۋگە دايىن. الايدا تاۋەكەلدەر دە بار: كيبەرقاۋىپسىزدىك، مەملەكەتتىك جۇيەلەرگە قول جەتكىزۋدىڭ تەحنيكالىق شەكتەۋلەرى، تىلدىك ورتانىڭ دامىماۋى. «جىلدام جەڭىستەر» ستراتەگياسىنا نازار اۋدارۋ ماڭىزدى — تەز ەنگىزۋگە جانە ناقتى ناتيجە الۋعا باعىتتالعان تۇجىرىمدامالىق شەشىمدەر قابىلداۋ. جاساندى ينتەللەكت زاڭ شىعارۋ ۇدەرىسىن وزگەرتۋگە، دالدىكتى ارتتىرۋعا جانە زاڭ جوبالارىن ازىرلەۋ ۋاقىتىن قىسقارتۋعا قابىلەتتى، بۇل قۇقىقتىق جۇيەنىڭ وزگەرىستەرگە جەدەل بەيىمدەلۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى.