NASA سپۋتنيكتىك باقىلاۋلار نەگىزىندە جەردىڭ جاڭا ءۇش ولشەمدى گەويد مودەلىن ۇسىندى. كورنەكىلىكتە پلانەتا ءمىنسىز شار ەمەس، دوڭەس جانە ويىستارى بار تەگىس ەمەس نىسان رەتىندە كورىنەدى. بۇل تۋرالى infohub.kz سايتى حابارلايدى.
گەويد – بۇل دۇنيەجۇزىلىك مۇحيتتىڭ شارتتى بەتى، وعان جەلدى، اعىستاردى جانە تولقىنداردى ەسەپكە الماي، تەك گراۆيتاسيا اسەر ەتەدى. مودەل پلانەتا ىشىندەگى ماسسانىڭ بىركەلكى تارالماۋىنان تۋىندايتىن تارتىلىس كۇشىندەگى ايىرماشىلىقتاردى كورسەتەدى. تىعىز جىنىستارى جانە باسقا دا اۋقىمدى قۇرىلىمدارى بار ۋچاسكەلەر گراۆيتاسيالىق تارتىلىستى كۇشەيتىپ، مودەلدە شارتتى «توبەلەر» بولىپ كورىنەدى. زاتتىڭ تىعىزدىعى تومەن ايماقتاردا گراۆيتاسيا ءالسىز، سوندىقتان «ويىستار» پايدا بولادى.
بۇل ايىرماشىلىقتاردى بايقاۋ ءۇشىن NASA ماماندارى پىشىندەگى تەگىسسىزدىكتەردىڭ بيىكتىگىن شامامەن 10 مىڭ ەسەگە ۇلعايتتى. شىن مانىندە، اۋىتقۋلار بىرنەشە ونداعان مەتردەن اسپايدى جانە جاي كوزگە كورىنبەيدى. گەويدتىڭ ەڭ بيىك نۇكتەلەرىنىڭ ءبىرى يسلانديا ماڭىندا ورنالاسقان – ورتاشا دەڭگەيدەن شامامەن 85 مەتر جوعارى. ەڭ تەرەڭ ايماق ءۇندىستاننان وڭتۇستىكتە، مۇندا كورسەتكىش ورتاشا ماننەن شامامەن 106 مەترگە تومەن.
مودەل 15 جىل بويى جاسالدى. كورنەكىلىك نەگىزىنە سپۋتنيكتەردەن الىنعان شامامەن 1 ميلليارد باقىلاۋدى قامتيتىن 15 جىلدىق دەرەكتەر ەنگىزىلگەن. گەويد جەردىڭ گراۆيتاسيالىق ءورىسىن زەرتتەۋ ءۇشىن عانا ەمەس قولدانىلادى. ونىڭ كومەگىمەن عالىمدار دۇنيەجۇزىلىك مۇحيت دەڭگەيىنىڭ وزگەرۋىن، مۇزدىقتاردىڭ ەرۋىن، جەر استى سۋ قورلارىنىڭ ازايۋىن جانە قۋاڭشىلىقتىڭ سالدارىن باقىلايدى. باقىلاۋ دەرەكتەرى بويىنشا، 2002 جىلدان 2025 جىلعا دەيىن انتاركتيدا جىلىنا ورتا ەسەپپەن شامامەن 135 گيگاتونن مۇز جوعالتسا، گرەنلانديا شامامەن 264 گيگاتونن جوعالتقان. مودەل سونىمەن قاتار ءارتۇرلى ايماقتارداعى، سونىڭ ىشىندە يسپانيا مەن فرانسياداعى سۋ قورلارىنىڭ وزگەرۋىن تالداۋعا جانە شەكتەن تىس قۋاڭشىلىقتاردى قاداعالاۋعا كومەكتەسەدى.