ۇلىبريتانيانىڭ ايگىلى دجودرەلل بانك استرونوميالىق وبسەرۆاتورياسى جابىلۋ قاۋپىنە تاپ بولدى. عىلىم جانە تەحنولوگيالار كەڭەسى (عتك) 2028 جىلعى ناۋرىزدان باستاپ قارجىلاندىرۋدى توقتاتۋدى جوسپارلاپ وتىر، دەپ حابارلايدى infohub.kz سايتى.
دجودرەلل بانك تاريحى 1945 جىلدىڭ جەلتوقسانىنان باستاۋ الادى. سول كەزدە مانچەستەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيزيگى بەرنارد لوۆەلل عارىشتىق ساۋلەلەردى زەرتتەۋ ءۇشىن چەشير اۋىلىنا كەلگەن ەدى. ول اسكەري راداردى پايدالانىپ، مەتەورلاردىڭ يوندالعان ىزدەرىنەن راديوشاعىلىستاردى انىقتادى. بۇل دجودرەلل بانكتاعى راديواسترونوميانىڭ تۋۋىنا سەبەپ بولدى.
1957 جىلى كەڭەستىك سپۋتنيك سەرىگى ۇشىرىلعان كەزدە ءدال وسى جەردە الەمدەگى ەڭ ۇلكەن راديوتەلەسكوپ — لوۆەلل تەلەسكوپى سالىنىپ بىتكەن ەدى. ول كەڭەستىك سەرىكتى باقىلاي العان جالعىز تەلەسكوپ بولدى. سول كەزدەن بەرى تەلەسكوپ بىرنەشە رەت جاڭعىرتىلىپ، جەتى تەلەسكوپتان تۇراتىن e-Merlin جەلىسىنىڭ ورتالىعىنا اينالدى. ءبىراق ءقازىر بۇل جەلى دە، وبسەرۆاتوريا دا جابىلۋ قاۋپىندە تۇر.
راديواسترونوميانىڭ ماڭىزى وتە زور. ونىڭ كومەگىمەن استرونومدار اينالمالى نەيتروندى جۇلدىزداردى، اسا ءماسسيۆتى قارا تەسىكتەردىڭ اينالاسىنداعى ماتەريانى جانە ۇلكەن جارىلىستىڭ ءالسىز جارقىلىن باقىلاپ كەلدى. الايدا عالىمدار تەك وسى تەلەسكوپقا عانا ەمەس، باسقالارىنا دا ءقاۋىپ ءتونىپ تۇر.
وتكەن ايدا چيليدەگى رۋبين وبسەرۆاتورياسى ونجىلدىق جوباسىن باستادى. ۇلىبريتانيانىڭ قاتىسۋى 20%-عا قىسقارادى. كانار ارالدارىنداعى لا پالما وبسەرۆاتورياسىنا دا وسىنداي قىسقارتۋلار ءقاۋىپ ءتونىپ تۇر. بيسون كۇن باقىلاۋ جەلىسىنە بولىنەتىن قارجى 40%-عا ازايادى. ال قارا تەسىكتىڭ العاشقى سۋرەتىن تۇسىرگەن وقيعا كوكجيەگى تەلەسكوبىنان ۇلىبريتانيا تولىعىمەن شىعىپ جاتىر. استرونومدار بۇل جاڭالىقتى جويقىن ءارى شوشىنارلىق دەپ سيپاتتادى.
عتك 2030 جىلعا قاراي 162 ميلليون فۋنت ستەرلينگ ۇنەمدەۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى. بۇل داعدارىس حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتارداعى ەلەكتر ەنەرگياسى مەن قىزمەتكەرلەر شىعىندارىنىڭ وسۋىنە جانە ۆاليۋتا باعامىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى. الايدا Research Professional News دەرەكتەرى بويىنشا، جاعداي ودان دا اۋىر: ۇكىمەتتىڭ سوڭعى شىعىس كەزەڭىندەگى بولجامدىق شىعىن 684 ميلليون فۋنتتى قۇراۋى مۇمكىن.
فيزيكانىڭ باسقا سالالارى دا قىسقارتۋلارعا ۇشىرادى. وكسفوردشيردەگى Diamond سينحروترونى مەن Isis ميۋون جانە نەيترون كوزى قىسقارتىلعان بيۋدجەتپەن جۇمىس ىستەيدى. چەشيردەگى Clara ۇدەتكىش تەحنولوگياسىن سىناۋ نىسانى جابىلادى. بوۋلبي كەنىشىندەگى تەرەڭ جەراستى عىلىمي نىسانىنىڭ بيۋدجەتى 40%-عا قىسقارتىلدى. ۇلكەن ادرون كوللايدەرىندەگى LHCb تاجىريبەسىنە قارجى بولىنبەگەن، بۇل ونىڭ مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاپ، دەرەكتەردىڭ 80%-ى جينالماي قالۋىنا اكەلۋى مۇمكىن.
عتك قالعان قاراجاتىن عىلىمنىڭ ناقتى سالالارىنا باعىتتاۋدى كوزدەيدى. ءبىراق ۇزدىك عالىمدار ۇزدىك عىلىم جۇرگىزىلەتىن جەرگە كەتەدى. جاقىندا جۇرگىزىلگەن ساۋالناما كورسەتكەندەي، مانسابىنىڭ باسىنداعى فيزيكتەردىڭ 80%-عا جۋىعى قارجىلاندىرۋ داعدارىسىنان كەيىن ۇلىبريتانيادان كەتۋدى قاراستىرۋدا. ولاردىڭ از عانا بولىگىنىڭ ءوزى ەرىكسىز كەتسە، بۇل ۇلىبريتانيا عىلىمى مەن ەكونوميكاسىنا اۋىر سوققى بولادى. ەندىگى مىندەت — ولاردى ەلىندە قالدىرۋ.