كالسي. پەريودتىق جۇيەدەگى ورنى، قاسيەتتەرى

تاقىرىبى: كالسي. پەريودتىق جۇيەدەگى ورنى، قاسيەتتەرى
ماقساتى:
1) پەريودتىق جۇيەدەگى ورنى بويىنشا سىلتىلىك جەر مەتالى كالسيگە سيپاتتاما بەرۋ؛
2) كالسي جانە ونىڭ قوسىلىستارىنىڭ تابيعاتتا كەزدەسۋى، فيزيكالىق، حيميالىق قاسيەتتەرى، بيولوگيالىق ماڭىزى، قولدانىلۋى تۋرالى وقۋشىلاردىڭ تۇسىنىكتەرىن كەڭەيتىپ، تەوريالىق بىلىمدەرىن پراكتيكامەن ۇشتاستىرۋ ارقىلى پانگە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن، تانىم بەلسەندىلىگىن، ويلاۋ قابىلەتتەرىن ارتتىرۋ؛
3) قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسىنىڭ ەرەجەلەرىن باسشىلىققا الا وتىرىپ، وقۋشىلار - دىڭ دۇنيەتانىمىن كەڭەيتىپ ماتەريالدىق بايلىققا، ونى يگەرۋ مەن ساقتاۋعا كوڭىل بولۋگە داعدىلارىن قالىپتاستىرىپ، دامىتۋ.
ساباق ءتيپى: جاڭا ساباق
ساباق ءتۇرى: ءداستۇرلى
ساباقتا قولدانىلاتىن ادىستەر: سۇراق - جاۋاپ، ءتۇسىندىرۋ، پراكتيكالىق جۇمىس
ءپانارالىق بايلانىس: بيولوگيا، تاريح

ساباق جوسپارى:
ءى. ۇيىمداستىرۋ كەزەڭى.
ءىى. ءۇي تاپسىرماسىن تەكسەرۋ:
“مەتالداردىڭ ادام ومىرىندەگى جانە تابيعي ورتاداعى ماڭىزى” تاقىرىبى بويىنشا حيميالىق ديكتانت؛
“ق. ساتباەۆتىڭ قازاقستان مەتاللۋرگياسىنا تيگىزگەن ۇلەسى” تاقىرىبىندا حابارلامالار تىڭداۋ؛
ءىىى. جاڭا ءبىلىمدى مەڭگەرۋ كەزەڭى:
ولەڭ جولدارى ارقىلى ساباق تاقىرىبىن اشۋ، ماقساتىمەن تانىستىرۋ؛
“قايتالاۋ – وقۋ ايناسى” /كالسي ەلەمەنتىنە پج ورنى بويىنشا سيپاتتاما بەرۋ/؛
“بىلگەنگە – مارجان” /كالسي ەلەمەنتىنىڭ اشىلۋ تاريحى، تابيعاتتا تارالۋى جانە ماڭىزدى قوسىلىستارى/؛
“سا - تىرشىلىك تىرەگى”/ كالسي ەلەمەنتىنىڭ بيولوگيالىق ماڭىزى/؛
كالسي ەلەمەنتىنىڭ فيزيكالىق قاسيەتتەرى مەن الىنۋى؛
“حيميانى بولجاممەن ۇعا المايسىڭ” /كالسي ەلەمەنتىنىڭ حيميالىق قاسيەتتەرى،
حيميالىق تاجىريبە/؛
كالسي جانە ونىڭ قوسىلىستارىنىڭ قولدانىلۋى.
ءىۇ. بەكىتۋ كەزەڭى
“زەرەك بولساڭ، شەشىپ كور”/دەڭگەيلىك تاپسىرمالار ورىنداۋ/
بەكىتۋ سۇراقتارى
ءۇ. ۇيگە تاپسىرما
ءۇى. ساباقتى قورىتىندىلاۋ، وقۋشىلاردى باعالاۋ
حيميالىق ديكتانت
جەر بەتىندە مەتالداردى پايدالانۋ وسىدان 10 مىڭعا جۋىق جىل بۇرىن باستالعان.
2. ءبىزدىڭ زامانىمىزعا دەيىن قانشا جانە قانداي مەتالدار بەلگىلى بولعان؟
7 مەتالل: التىن، كۇمىس، مىس، تەمىر، سىناپ، قالايى، قورعاسىن.
مەتالدار مەن ولاردىڭ قۇيمالارىنىڭ اتتارىمەن اتالعان تاريحي داۋىرلەر:
مىس، قولا، تەمىر
تابيعاتتا مەتالداردىڭ ىشىندە تارالۋى بويىنشا ءى ورىن الاتىن قاي مەتالل؟
اليۋميني
قالايى مەن مىستىڭ قۇيماسى قولا دەپ اتالادى.
قورشاعان ورتا فاكتورلارىنىڭ اسەرىنەن بولاتىن مەتالدىڭ ءب ۇلىنۋ قۇبىلىسى –
جەمىرىلۋ
ءتىرى ورگانيزمدە ەڭ كەم دەگەندە قانشا مەتالل بار جانە قالاي اتالادى؟
10 مەتالل: تەمىر، مىس، ماگني، كوبالت، مىرىش، مارگانەس، موليبدەن،
ناتري، كالي، كالسي
الحيميكتەردىڭ ارمانى بولعان مەتالل – التىن.
عالىمداردىڭ ەسەپتەۋىنشە جىل سايىن جەرگە 3000 ت جۋىق مەتەوريت تۇرىندە كەزدەسەتىن تازا مەتالل — تەمىر.
قازاقستان مەتاللۋرگياسىنىڭ دامۋىنا باعا جەتپەس ۇلەس قوسقان قاي عالىم؟
قانىش ساتبايەۆ
“ق. ساتباەۆتىڭ قازاقستان مەتاللۋرگياسىنا تيگىزگەن ۇلەسى”تاقىرىبىندا حابارلامالار تىڭداۋ
جاڭا ءبىلىمدى مەڭگەرۋ كەزەڭى
كالسي دەگەن كۇمىس ءتۇستى مەتالمىن،
ءومىر بويى كەرەگىڭە جەتە الدىم.
مەنمىن – اق بور، اكتاس، ءمارمار، عانىشپىن،
تىرشىلىككە قاجەت مەتالل اتالدىم.
قىرتىسىندا جەردىڭ مەن دە كەزدەسەم،
ارتىق بولماس “جەر مەتالى مەن دەسەم”
عارىشتاعى راكەتا دا، ۇشاقتان،
قولتاڭبامدى تاباسىڭ سەن ىزدەسەڭ.
جانۋاردىڭ باقالشاعى، قاڭقاسى،
جەر بەتىنىڭ مينەرالدى ءار تاسى.
سان قۇرىلىستىڭ ساۋلەتى، نەگىزى،
قالانادى مەنەن عانا ويلانشى.
قايتالاۋ – وقۋ ايناسى
پەريودتىق جۇيەدەگى ورنى بويىنشا سيپاتتاما بەرۋ:
Ca – 4 پەريود، ءىى توپتىڭ نەگىزگى توپشاسىنىڭ ەلەمەنتى، سىلتىلىك جەر مەتالى، s ەلەمەنت.
رەتتىك ءنومىرى 20، 20 پروتون، 20 نەيترون، يادرو زاريادى +20، ەلەكتروندار سانى – 20. Ar – 40.
ەلەكتروندىق فورمۋلاسى 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2
ۆالەنتتىلىگى: ءىى
توتىعۋ دارەجەسى: 0، +2
بىلگەنگە — مارجان
كالسي. پەريودتىق جۇيەدەگى ورنى، قاسيەتتەرى جۇكتەۋ