قاشاعان كەن ورنىن يگەرىپ جاتقان شەتەلدىك كومپانيالار 20 شىلدەگە دەيىن قازاقستانعا 2،3 ترلن تەڭگە ەكولوگيالىق ايىپپۇل تولەۋى كەرەك، ايتپەسە رەسپۋبليكا ماجبۇرلەپ ءوندىرۋ ءراسىمىن باستايدى. بۇل تۋرالى ورتالىق كوممۋنيكاسيالار قىزمەتىندەگى بريفينگتە ادىلەت ۆيسە-مينيسترى دانيەل ۆايسوۆ حابارلادى، دەپ حابارلايدى infohub.kz.
ۆايسوۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇل ەكولوگيالىق زاڭنامانى بۇزۋعا بايلانىستى ينۆەستيسيالىق داۋ. سوت شەشىمى زاڭدى كۇشىنە ەندى، ەگەر 20 شىلدەگە دەيىن شەتەلدىك كومپانيالار ايىپپۇلدى تولەمەسە، قازاقستان اتقارۋ ءوندىرىسىن قوزعاپ، ماجبۇرلەپ ءوندىرۋ شارالارىن قولدانادى.
سونىمەن قاتار قاشاعان وپەراتورلارى قازاقستاننىڭ ارەكەتتەرىنە حالىقارالىق تورەلىكتە داۋ ايتۋدا. مەردىگەرلەر ۆاشينگتونداعى ينۆەستيسيالىق داۋلاردى رەتتەۋ جونىندەگى حالىقارالىق ورتالىققا (ICSID) تالاپ قويدى. ءقازىر تورەلىك تريبۋنالدىڭ قۇرامى قالىپتاسۋدا، شامامەن شىلدە ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن.
بريفينگتە قاراشىعاناق جوباسىنىڭ اكسيونەرلەرىمەن تورەلىك داۋ دا قوزعالدى. ۆايسوۆتىڭ ايتۋىنشا، ول تۇپكىلىكتى ءونىم ءبولۋ تۋرالى كەلىسىمنىڭ كوممەرسيالىق شارتتارىن بۇزۋعا بايلانىستى. مالىمەتتەر قۇپيا، الايدا ادىلەت مينيسترلىگى ءىس جۇرگىزۋدىڭ بارىسىنا قاناعاتتانعان.
ەكولوگيالىق تالاپتار 2022 جىلى اتىراۋ وبلىسىنىڭ ەكولوگيا دەپارتامەنتى تەكسەرۋ جۇرگىزگەننەن كەيىن پايدا بولدى. كەن ورنىندا رۇقسات ەتىلگەن 773 مىڭ توننانىڭ ورنىنا شامامەن 1،7 ملن توننا كۇكىرت ورنالاستىرىلعان. بۇل 2،356 ترلن تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل سالۋعا نەگىز بولدى. ءىس بىرنەشە جىلعا سوزىلىپ، سوت شەشىمدەرى مەن اپەللياسيالار بولدى. 2025 جىلعى ماۋسىمدا جوعارعى سوت ءبىر شەشىمدى كۇشىن جويدى، سودان كەيىن اپەللياسيالىق ساتى دەپارتامەنت اكتىسىن پروسەسسۋالدىق بۇزۋشىلىقتارعا بايلانىستى قايتا كۇشىن جويدى. ەسكەرتۋلەر جويىلعاننان كەيىن ايىپپۇل 2025 جىلدىڭ تامىز ايىنىڭ سوڭىندا قايتا ۇسىنىلدى.
2026 جىلعى ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىندا ادىلەت ۆيسە-مينيسترى ءبىرىنشى ساتىداعى سوت قازاقستاننىڭ پايداسىنا شەشىم شىعارعانىن، كومپانيالار شاعىمدانعانىن حابارلادى. سونىمەن قاتار فرانسيا جانە نيدەرلاندىمەن ينۆەستيسيالىق كەلىسىمدەر بويىنشا حالىقارالىق تورەلىك باستالدى. ەندى قازاقستاندىق سوتتىڭ شەشىمى كۇشىنە ەندى جانە كومپانيالار ايىپپۇلدى تولەۋگە مىندەتتى.
2026 جىلعى اقپاندا قاتىسۋشى كومپانيالار ۇكىمەتكە قارسى حالىقارالىق تورەلىككە تالاپ قويدى. North Caspian Operating Company (NCOC) كۇكىرتپەن جۇمىس ىستەۋ بويىنشا بارلىق تالاپتار مەن رۇقساتتاردىڭ ساقتالعانىن مالىمدەپ، تالاپتارمەن كەلىسپەيدى.
قاشاعان – سوڭعى ونجىلدىقتاردا اشىلعان ەڭ ءىرى مۇناي كەن ورىندارىنىڭ ءبىرى. ول كاسپي تەڭىزىنىڭ سولتۇستىك بولىگىندە ورنالاسقان جانە 2016 جىلى ونەركاسىپتىك پايدالانۋعا بەرىلگەن. NCOC اكسيونەرلەرى: KMG Kashagan B.V. (16،877%)، Shell Kazakhstan Development B.V. (16،807%)، Total EP Kazakhstan (16،807%)، Agip Caspian Sea B.V. (16،807%)، ExxonMobil Kazakhstan Inc. (16،807%)، CNPC Kazakhstan B.V. (8،333%) جانە Inpex North Caspian Sea Ltd. (7،563%). جوباعا سالىنعان ينۆەستيسيالاردىڭ جالپى كولەمى شامامەن 60 ملرد دوللاردى قۇرايدى.