قازاقستاندىقتار الەۋمەتتىك تولەمدەر بويىنشا ارتىق تولەنگەن اقشانى جىل سايىنعى تابىس تەكسەرۋىنەن كەيىن قايتارۋعا مىندەتتى بولۋى مۇمكىن، دەپ حابارلايدى infohub.kz سايتى.
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى جۇمىسىنان ايىرىلۋ، ەڭبەك قابىلەتىنەن ايىرىلۋ، اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋ، جۇكتىلىك جانە بوسانۋ، بالا اسىراپ الۋ جانە بالاعا ءبىر جارىم جاسقا دەيىن كۇتىم جاساۋ بويىنشا جاردەماقىلاردى تاعايىنداۋ ەرەجەلەرىن وزگەرتتى. ءتيىستى بۇيرىق 2026 جىلعى 8 شىلدەدە №296 بولىپ ادىلەت مينيسترلىگىندە تىركەلدى جانە العاشقى رەسمي جاريالانعان كۇنىنەن باستاپ كۇشىنە ەنەدى.
بۇرىن مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورى ادامنىڭ تابىسىن تەك ءبىر رەت — تولەمگە ءوتىنىش بەرگەن كەزدە تەكسەرەتىن. قاتە بىردەن انىقتالماسا، بايقالماي قالۋى مۇمكىن ەدى. ەندى ءتارتىپ وزگەردى: قور الۋشىنىڭ تابىسىن مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ دەرەكتەرىمەن سالىق ورگانى ەسەپتىلىكتى تەكسەرىپ، تۇزەتۋگە قۇقىلى بولعان بۇكىل كەزەڭ ىشىندە جىل سايىن سالىستىراتىن بولادى.
سايكەسسىزدىك انىقتالعان جاعدايدا تولەم مولشەرى كەرى كۇشپەن قايتا قارالادى، ال ارتىق تولەنگەن اقشانى قايتارۋعا تۋرا كەلەدى. بۇل نورما جۇمىسىنان ايىرىلۋ، ەڭبەك قابىلەتىنەن ايىرىلۋ، سونداي-اق جۇكتىلىك، بوسانۋ جانە بالا كۇتىمىنە بايلانىستى تولەمدەر ەرەجەلەرىندە كورسەتىلگەن.
جاڭا ەرەجەلەر ەڭ الدىمەن جەكە كاسىپكەرلەرگە، شارۋا جانە فەرمەر قوجالىقتارىنىڭ باسشىلارىنا جانە ولاردىڭ جالدامالى جۇمىسكەرلەرىنە اسەر ەتەدى — بۇل تابىستارىن وزدەرى دەكلاراسيالايتىن ساناتتار. ولاردان ايىرماشىلىعى، زاڭدى تۇلعالارداعى جالدامالى جۇمىسكەرلەردىڭ تابىسى تۋرالى دەرەكتەر جۇمىس بەرۋشىنىڭ اۋدارىمدارى ارقىلى اۆتوماتتى تۇردە تۇسەدى.
بۇيرىق سونىمەن قاتار ارتىق تولەنگەن الەۋمەتتىك اۋدارىمداردى قايتارۋعا ارنالعان ەسكىرۋ مەرزىمىن بەلگىلەيدى: ءىرى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى، جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار جانە كەيبىر باسقا ساناتتار ءۇشىن — بەس جىل، قالعاندارى ءۇشىن — ءۇش جىل. وسى مەرزىم وتكەننەن كەيىن ارتىق تولەمدى قايتارۋدان باس تارتىلادى.
ءبىر مەزگىلدە الۋشىلاردىڭ پايداسىنا وزگەرىستەر قاراستىرىلعان: الەۋمەتتىك تولەمدەردى ۇيىمداستىرۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كورپوراسيانىڭ قىزمەتتەرىنە جۇمسالاتىن شىعىستار، ونىڭ ىشىندە بانكتىك كوميسسيالار، ەندى بيۋدجەتتەن تولەنەتىن بولادى. بۇل بالا كۇتىمى بويىنشا جاردەماقىنى قوسا العاندا، تولەمدەردىڭ بارلىق تۇرىنە قاتىستى.
تولەم الۋ شارتتارىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى تۋىنداعان ارتىق تولەم تۋرالى حابارلاۋ ءتارتىبى ناقتىلاندى (مىسالى، ەگەر ادام بالا كۇتىمى بويىنشا جاردەماقى تاعايىندالعان كەزدە مەرزىمىنەن بۇرىن جۇمىسقا شىقسا). ەندى اقشانى قايتارۋ تۋرالى حابارلامانى مەمكورپوراسيا بولىمشەسى قور فيليالىنىڭ جەكە شەشىمى نەگىزىندە عانا جىبەرەدى، اۆتوماتتى تۇردە ەمەس.
وسىلايشا، تابىستاردى جىل سايىن سالىستىرۋ بۇرىننان تاعايىندالعان تولەمدەردى قايتا قاراۋعا اكەلۋى مۇمكىن. اسىرەسە جەكە كاسىپكەرلەر مەن شارۋا قوجالىقتارىنىڭ باسشىلارى وزدەرىنىڭ سالىق دەكلاراسيالارىنا مۇقيات بولۋى كەرەك. بۇرىن بايقالماي قالۋى مۇمكىن سايكەسسىزدىكتەر ەندى جۇيەلى تۇردە انىقتالادى، ال ارتىق تولەنگەن اقشا اقشا تولەنىپ، جۇمسالعاننان كەيىن قايتارىلۋى ءتيىس.