ليۆان پرەزيدەنتى جوزەف اۋن وسى اپتادا اق ۇيگە العاشقى ساپارىن جاساپ، اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپقا يران قولداعان حەزبوللا توبىن قارۋسىزداندىرۋ جانە يزرايل اسكەرلەرىنىڭ ليۆاننان شىعۋىن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارىن ۇسىنادى دەپ حابارلايدى infohub.kz سايتى.
وتكەن جىلى پرەزيدەنت بولىپ سايلانعانعا دەيىن اقش قولداعان ليۆان ارمياسىنىڭ قولباسشىسى بولعان اۋن — 20 جىلعا جۋىق ۋاقىتتان بەرى اق ۇيگە بارعان العاشقى ليۆان مەملەكەتتىك باسشىسى. ول ترامپپەن بەتپە-بەت العاش رەت كەزدەسەدى.
سەيسەنبىدەگى كەزدەسۋ ليۆان ءۇشىن ماڭىزدى ساتتە ءوتىپ جاتىر. يزرايل اسكەرلەرى ەلدىڭ وڭتۇستىگىندەگى اۋماقتاردى باسىپ العان، جۇزدەگەن مىڭ ليۆاندىق يزرايل شابۋىلدارىنان كەيىن بوسقىن بولىپ قالعان، ال حەزبوللا ۇكىمەتتىڭ يزرايلمەن تىكەلەي كەلىسسوزدەرىن جانە قارۋدان باس تارتۋ ارەكەتتەرىن ۇزىلدى-كەسىلدى قابىلداماعان.
وتكەن اپتادا ءوز كەڭسەسى ارقىلى جاريالانعان مالىمدەمەسىندە اۋن ترامپتى 26 ماۋسىمداعى اقش دەلدالدىعىمەن جاسالعان ليۆان مەن يزرايل اراسىنداعى كەلىسىمدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن «يزرايلگە قاجەتتى قىسىم كورسەتۋگە» شاقىراتىنىن ايتقان. بۇل كەلىسىم حەزبوللانى قارۋسىزداندىرۋعا، يزرايل اسكەرلەرىن بىرتىندەپ شىعارۋعا جانە ەكى ەل اراسىندا بەيبىت قارىم-قاتىناس ورناتۋعا باعىتتالعان.
ليۆاندىق لاۋازىمدى تۇلعانىڭ ايتۋىنشا، اۋن ترامپقا حەزبوللانىڭ ۇلكەن قارۋ-جاراق ارسەنالىن قالاي جويۋ كەرەكتىگى تۋرالى جازباشا ۇسىنىس تابىس ەتپەك. ول تەك ترامپتىڭ عانا ءيزرايلدى اسكەرلەرىن شىعارۋعا جانە ليۆاننىڭ ەگەمەندىگىن قالپىنا كەلتىرۋگە كومەكتەسەتىن ىقپالى بار دەپ سانايدى.
62 جاستاعى اۋن وتكەن جىلى ترامپتىڭ اق ۇيدەگى ەكىنشى مەرزىمى باستالار الدىندا پرەزيدەنت بولعان. اقش ونىڭ سايلاۋىن قۇپتاعان. اۋن — مارونيت حريستيانى، بۇل ليۆاننىڭ كونفەسسيالىق بيلىك ءبولىسۋ جۇيەسىنە سايكەس، پرەمەر-مينيستر ءسۇننيت مۇسىلمان، ال پارلامەنت سپيكەرى شييت مۇسىلمان بولۋى كەرەك. مانساپتىق سارباز اۋن ەكى رەت جارالانىپ، دەنەسىندە سنارياد سىنىعى قالعان.
ونىڭ ورلەۋى ليۆانداعى بيلىك تەڭگەرىمىنىڭ ەلەۋلى وزگەرىسىن كورسەتتى. بۇل 2024 جىلى ءيزرايلدىڭ حەزبوللاعا قارسى كۇيرەتە سوققى بەرۋى جانە حەزبوللانىڭ سيريالىق وداقتاسى پرەزيدەنت باشار ءال-اسادتىڭ قۇلاۋى سياقتى توپتى السىرەتىپ، ونىڭ مەملەكەتكە دەگەن بۇرىنعى شەشۋشى ىقپالىن جويعان ءىرى وقيعالاردان كەيىن بولدى.
اۋن انت بەرۋ راسىمىندە «مەملەكەتتىڭ قارۋعا مونوپوليا قۇقىعىن» راستاۋعا انت ەتكەن. ونىڭ پرەزيدەنتتىگىنىڭ العاشقى جىلى 1982 جىلى يران رەۆوليۋسيالىق ساقشىلارى قۇرعان جانە يزرايلمەن بىرنەشە سوعىس جۇرگىزگەن حەزبوللانى قارۋسىزداندىرۋ ءۇشىن ۇكىمەت تاراپىنان جاسالعان ارەكەتتەرمەن سيپاتتالدى. ليۆان اسكەرلەرى 2024 جىلعى سوعىستان كەيىنگى بىتىمگە سايكەس جانە السىرەگەن حەزبوللانىڭ قارسىلىعىنسىز وڭتۇستىك ليۆاندا حەزبوللانىڭ قارۋ قويمالارىن جينادى.
ءبىراق پرەزيدەنتتىك مەرزىمىنىڭ ەكىنشى جىلىنىڭ باسىندا حەزبوللا 2 ناۋرىزدا اقش پەن يزرايل شابۋىلىنا ۇشىراعان يراندى قولداپ يزرايلگە وق اتقان كەزدە جاڭا سوعىس باستالدى. حەزبوللانىڭ شابۋىلى ءيزرايلدىڭ اۋاداعى جانە جەردەگى كۇشتى ناۋقانىن تۋدىردى. ليۆان دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، سوعىستا 4 300-دەن استام ادام قازا تاپتى، ونىڭ ىشىندە 800-گە جۋىق بالا، ايەل جانە دارىگەر. بۇل كورسەتكىش بەيبىت تۇرعىندار مەن جاۋىنگەرلەردى اجىراتپايدى. حەزبوللا ءوز جاۋىنگەرلەرىنىڭ شىعىنىن جاريالاعان جوق.
سوعىس باستالعاننان كەيىن اۋن دەرەۋ يزرايلمەن تىكەلەي كەلىسسوزدەرگە شاقىردى. بۇل 1978 جىلدان بەرى يزرايل بىرنەشە رەت باسىپ كىرگەن مەملەكەت ءۇشىن تاريحي قادام بولدى. بۇل ەكى ەل اراسىنداعى ونداعان جىلدارداعى ەڭ جوعارى دەڭگەيدەگى بەتپە-بەت بايلانىستارعا اكەلدى. سونداي-اق بۇل اۋندى حەزبوللا مەن ونىڭ جاقتاستارىنىڭ قاتتى سىنىنا ۇشىراتتى. اۋن بەرىك تۇرىپ، حەزبوللانى سوعىستى باستاعانى ءۇشىن سىناپ، ليۆان يران ءۇشىن جويىلىپ جاتىر دەدى. دەگەنمەن ول ترامپتىڭ يزرايل پرەمەر-مينيسترى بەنيامين نەتانياحۋمەن كەزدەسۋ تۋرالى شاقىرۋىنا كەلىسپەدى.
اۋن شىعىس بەيرۋت ماڭىنداعى سين ال-فيلدە دۇنيەگە كەلگەن. ونىڭ وتباسى وڭتۇستىك ليۆاننان شىققان. اسكەردەگى العاشقى تاپسىرماسى — 1985 جىلى ليۆاننىڭ 1975-1990 جىلدارداعى ازاماتتىق سوعىسى كەزىندە ارميا رەيندجەرلەرىندە ۆزۆود كومانديرى بولۋ. كومانديرلىككە كوتەرىلگەننەن كەيىن كوپ ۇزاماي سيريا-ليۆان شەكاراسىندا «يسلام مەملەكەتى» سودىرلارىن جويۋ ناۋقانىن باسقاردى. ول ارميانى 2019 جىلى ليۆاننىڭ قارجىلىق كۇيرەۋىنەن كەيىنگى داعدارىس كەزىندە باسقاردى. بۇل داعدارىس ونداعان جىلدارداعى مەملەكەتتىك سىبايلاس جەمقورلىق پەن ناشار باسقارۋدان كەيىن ليۆان ۆاليۋتاسىن قۇلدىراتتى. سول كەزدە اۋن داعدارىس ليۆان ارمياسىنىڭ، «ەلدىڭ تىرەگىنىڭ» كۇيرەۋىنە اكەلەتىنىن ەسكەرتكەن. اسكەر قولباسشىسى ءۇشىن ادەتتەن تىس ساياسي مالىمدەمەسىندە ول بيلەۋشى ساياساتكەرلەردى كۇيرەۋ ءۇشىن سىنعا الىپ، ساربازداردىڭ حالىقپەن بىرگە اش جۇرگەنىن ايتىپ، «سىزدەر نە ىستەمەكسىزدەر؟» دەپ سۇراعان.
اۋننىڭ سايلانۋى 2022 جىلى مەرزىمى اياقتالعان حەزبوللانىڭ وداقتاسى ميشەل اۋننىڭ (تۋىس ەمەس) ورنىنا ەكى جىلدىق پرەزيدەنتتىك ۆاكۋۋمدى اياقتادى. ول كوپتەن كەشىكتىرىلگەن ەكونوميكالىق رەفورمالار بويىنشا جۇمىس ىستەۋگە جانە 2020 جىلعى بەيرۋت پورتىنداعى جارىلىس قۇرباندارىنا ادىلدىك ورناتۋعا ۋادە بەرگەن.