ءاربىر 279-شى امەريكالىقتا لينچ سيندرومى بار — بۇل توق ىشەك جانە جاتىر وبىرىنىڭ ەڭ كوپ تارالعان تۇقىم قۋالايتىن سەبەبى. بۇل سيندرومى بار ادامداردا قاتەرلى ىسىككە شالدىعۋ ءقاۋپى وتە جوعارى، سوندىقتان عالىمدار ولاردى قورعاۋ ءۇشىن ۆاكسينا ازىرلەپ جاتىر. العاشقى زەرتتەۋلەر ءۇمىت كورسەتىپ وتىر، دەپ حابارلايدى infohub.kz.
حيۋستوندىق دارىگەر ستەيسي نورتونعا لينچ سيندرومى دياگنوزى قويىلعان. ونىڭ اناسى توق ىشەك وبىرىنان قايتىس بولعان، ال اپكەسى 25 جاسىندا مي ىسىگىنەن كوز جۇمعان. نورتوننىڭ ءوزى جاتىر وبىرىنان امان قالعان، ال ونىڭ ەكى بالاسى دا مۋتاسيانى مۇرا ەتىپ العان. سوندىقتان ول جاڭا ۆاكسينانىڭ سىناعىنا قاتىسۋعا كەلىستى.
لينچ سيندرومى — اتا-انادان بەرىلەتىن گەنەتيكالىق مۋتاسيا. بۇل مۋتاسيا اعزانىڭ دنق قاتەلەرىن جوندەۋ قابىلەتىن ناشارلاتىپ، ىسىك ءقاۋپىن ارتتىرادى. قاراپايىم ادامدا توق ىشەك وبىرىنىڭ ءقاۋپى 5% بولسا، لينچ سيندرومى بار ادامداردا بۇل ءقاۋىپ 80%-عا دەيىن جەتۋى مۇمكىن. سيندروم سونىمەن قاتار جاتىر، ۇيقى بەزى، اسقازان، انالىق بەز جانە تەرى وبىرىنىڭ ءقاۋپىن ارتتىرادى.
قازىرگى ۋاقىتتا لينچ سيندرومىنا قارسى ءۇش ۆاكسينا ازىرلەنۋدە. ەكەۋى اقش-تا كلينيكالىق سىناقتان ءوتىپ جاتىر، ال ءۇشىنشىسى ۇلىبريتانيادا باستالىپ جاتىر. حيۋستونداعى MD Anderson قاتەرلى ىسىك ورتالىعىنىڭ عالىمى ەدۋاردو ۆيلار-سانچەس جۇرگىزگەن زەرتتەۋدە نورتون جانە لينچ سيندرومى بار تاعى 44 ادام شۆەيساريالىق Nouscom كومپانياسى جاساعان ۆاكسينانى سىنادى. بۇل ۆاكسينا يممۋندىق جۇيەنى لينچ سيندرومىنان تۋىنداعان قاتەرلى ىسىك الدى وزگەرىستەردەگى 209 اۋىتقۋدى تانۋعا ۇيرەتەدى.
زەرتتەۋ ناتيجەلەرى Nature Medicine جۋرنالىندا جاريالاندى. ءبىر جىلدان كەيىن ۆاكسينا العان ادامداردا توق ىشەكتە قاتەرلى ىسىك الدى وسىندىلەر ازايعان، ال وزىق پوليپتەر بايقالماعان. نورتوننىڭ وزىندە ۆاكسيناسيادان كەيىن ەكى جىل قاتارىنان پوليپ بولماعان. زەرتتەۋشىلەر ۆاكسينانىڭ اسەرىن كۇشەيتۋ ءۇشىن قوسىمشا دوزا بەرۋدى جوسپارلاپ وتىر.
وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى دا وسىعان ۇقساس ۆاكسينانى سىناي باستادى. ولار Moderna-نىڭ mRNA تەحنولوگياسىن قولدانادى. سونىمەن قاتار، ImmunityBio كومپانياسىنىڭ Tri-Ad5 ۆاكسيناسى پلاسەبومەن سالىستىرىلۋدا، ناتيجەلەر كۇتىلۋدە.
لينچ سيندرومى كوبىنەسە جاس ەرەسەكتەردە توق ىشەك وبىرىنىڭ وسۋىمەن بايلانىستى. اقش-تا جىل سايىن شامامەن 158 000 ادامعا توق ىشەك وبىرى دياگنوزى قويىلادى، ولاردىڭ كوپشىلىگى 50 جاستان اسقاندار. دەگەنمەن، جاس ەرەسەكتەر اراسىندا بۇل اۋرۋ جيىلەپ بارادى. ساراپشىلار گەنەتيكالىق تەستىلەۋدىڭ كەڭەيۋىنە بايلانىستى لينچ سيندرومى تۋرالى حاباردارلىق ارتىپ كەلە جاتقانىن ايتادى.
اقش-تىڭ نۇسقاۋلىقتارىنا سايكەس، ورتاشا ءقاۋىپتى ادامدار 45 جاستان باستاپ توق ىشەك وبىرىنا سكرينينگتەن ءوتۋى كەرەك. ەگەر ناجىستە قان، ديارەيا، ءىش قاتۋ، سەبەپسىز سالماق جوعالتۋ نەمەسە ءىشتىڭ اۋىرۋى سياقتى بەلگىلەر پايدا بولسا، سكرينينگتى كەز كەلگەن جاستا جاساۋ كەرەك.