18 شىلدەدە ءماليدىڭ سولتۇستىگىندەگى انەفيس قالاسى ماڭىندا مالي ارمياسى مەن رەسەيدىڭ افريكا كورپۋسىنىڭ (بۇرىنعى ۆاگنەر توبى) بىرلەسكەن كەرۋەنىنە جاسالعان شابۋىلدا كەمىندە 50 ماليلىك سارباز قازا تاپتى. بۇل – جاي عانا كەزەكتى شەگىنىس ەمەس؛ ول ماليدەگى قارۋلى توپتاردىڭ ۇيلەسىمدىلىگى ارتقانىن كورسەتىپ، اسكەري ۇكىمەتتىڭ قاۋىپسىزدىك ستراتەگياسىنىڭ شەكتەۋلەرىن اشادى، دەپ حابارلايدى infohub.kz سايتى.
مالي اسكەري كۇشتەرى شابۋىلدى راستاپ، قارسى ارەكەتتەر باستالعانىن حابارلادى. افريكا كورپۋسى كەيىن شابۋىلعا قاتىسقان جاۋىنگەرلەرگە قارسى درون سوققىلارى كورسەتىلگەن ۆيدەو جاريالادى. بۇل شابۋىل ءساۋىر ايىنان بەرى سولتۇستىك ماليدە جۇرگىزىلىپ جاتقان ۇيلەستىرىلگەن وپەراسيالاردىڭ سوڭعىسى بولدى.
نەلىكتەن بولىنىسشىلەر مەن يسلامشىل قارۋلى توپتار بىرىگىپ سوعىسۋدا؟ 18 شىلدەدەگى شابۋىلدى ازاۆاد ازاتتىق مايدانى (FLA) – نەگىزىنەن تۋارەگ بولىنىسشىلەرىنىڭ كواليسياسى – جانە ساحەلدەگى ءال-قايداعا قاتىستى «جاماعات نۋسرات ءال-يسلام ءۋال-مۋسليمين» (جنيم) بىرلەسىپ جاۋاپكەرشىلىك الدى. بۇرىن مۇنداي ىنتىماقتاستىق ەكىتالاي ەدى، ويتكەنى ولاردىڭ ۇزاق مەرزىمدى ساياسي ماقساتتارى ءارتۇرلى. FLA سولتۇستىك ماليگە كەڭ اۆتونوميا نەمەسە تاۋەلسىزدىككە ۇمتىلسا، جنيم ايماقتا ءوزىنىڭ يسلام زاڭىنا نەگىزدەلگەن باسقارۋ ورناتۋدى ماقسات ەتەدى.
قارۋلى قاقتىعىس ورنى مەن وقيعا دەرەكتەرى مونيتورينگى (ACLED) باتىس افريكا بويىنشا اعا ساراپشىسى ەني نسايبيانىڭ ايتۋىنشا، مۇنىڭ سەبەبى ورتاق يدەولوگيا ەمەس، ورتاق جاۋ. نسايبيا: «تۋارەگ باستاعان بولىنىسشىلەر مەن جنيم ءقازىر بىرگە سوعىسادى، ويتكەنى ولاردىڭ ورتاق جاۋى – مالي ارمياسى جانە ولاردىڭ افريكا كورپۋسىنداعى رەسەيلىك سەرىكتەستەرى. وسىلايشا ولار ءبىر-بىرىنىڭ كۇشىن ەسەلەيدى، رەسۋرستارىن بىرىكتىرىپ، جاۋعا قارسى ءتيىمدى ارەكەت ەتەدى. يدەولوگيالىق ايىرماشىلىقتارعا قاراماستان، بۇل توپتاردى تۋىستىق بايلانىستار بىرىكتىرەدى جانە ولاردى «جەردىڭ ۇلدارى» دەپ سانايدى، اتا-بابا جەرىن شاپقىنشىلاردان قورعايدى»، – دەدى.
مالي اسكەريلەرى ءۇشىن بۇل ىنتىماقتاستىق شابۋىلداردى بولجاۋدى قيىنداتىپ، تويتارۋدى قيىنداتادى. توپتار جەرگىلىكتى ءبىلىم، ادام رەسۋرسى مەن وپەراسيالىق تاجىريبەنى بىرىكتىرىپ، ءوز ماقساتتارىن كوزدەيدى. اسكەري ۇكىمەتتىڭ 2015 جىلعى الجير ءبىتىم كەلىسىمىنەن باس تارتۋى، بۇۇ-نىڭ ماليدەگى تۇراقتاندىرۋ ميسسياسىنىڭ (مينۋسما) شىعارىلۋىن تالاپ ەتۋى جانە رەسەيمەن اسكەري ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋى قاقتىعىستى وزگەرتتى. بەيبىت كەلىسىمنىڭ كۇيرەۋى باماكو مەن سولتۇستىك قارۋلى توپتار اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى رەتتەيتىن تەتىكتەردىڭ ءبىرىن جويدى.
بۇل بەتبۇرىس ءساۋىر ايىندا ەلدىڭ بىرنەشە بولىگىندە ءبىر مەزگىلدە جاسالعان ۇيلەستىرىلگەن شابۋىلدار كەزىندە ايقىن كورىندى. انەفيس ماڭىنداعى سوڭعى ۇرىستار وداقتىڭ ءبىر ۋاقىتتا وپەراسيا جۇرگىزۋگە عانا ەمەس، ستراتەگيالىق ماڭىزدى اسكەري پوزيسيالارعا قىسىمدى ۇستاۋعا قابىلەتتى ەكەنىن كورسەتتى. كەلىسسوزدەر توقتاپ، اسكەري قاقتىعىس باسىم ستراتەگياعا اينالعاندا، بۇرىن باسەكەلەس بولعان قارۋلى توپتار ۇرىس دالاسىندا ىنتىماقتاسۋدى ءتيىمدى دەپ تابادى.
رەسەي مالي سوعىسىنىڭ بارىسىن وزگەرتتى مە؟ ۆاگنەر توبىن اۋىستىرعان افريكا كورپۋسى مالي ارمياسىنىڭ ماڭىزدى سەرىكتەسىنە اينالدى. ونىڭ قىزمەتكەرلەرى ماليلىك كۇشتەرمەن بىرگە جاۋىنگەرلىك قولداۋ كورسەتسە، رەسەيلىك دروندار مەن ۇشاقتار ارميانىڭ بارلاۋ جانە سوققى مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتتى. باتىس افريكا جانە ساحەل بويىنشا ايماقتىق ساراپشى نيمۋ پرينسەۆيل: «رەسەي السىرەپ بارا جاتقان مالي ارمياسىن نىعايتۋعا كومەكتەستى جانە وعان ۇرىس دالاسىندا كوبىرەك قولداۋ كورسەتتى. ءبىراق بۇل شابۋىل، سونداي-اق كيدالدىڭ بۇرىن باسىپ الىنۋى كرەملدىڭ اسكەري قولداۋى جالپى جاعدايدى وزگەرتپەگەنىن كورسەتەدى. قاقتىعىستىڭ گەوگرافيالىق جانە يدەولوگيالىق ولشەمدەرى حۋنتا ءۇشىن قيىن بولىپ وتىر»، – دەدى. ارميا 2023 جىلدىڭ قاراشاسىندا تۋارەگ كوتەرىلىسشىلەرى ون جىلعا جۋىق ۇستاعان سولتۇستىكتەگى كيدال قالاسىن باسىپ الدى، ءبىراق تۋارەگتەر مەن وداقتاس جاۋىنگەرلەر بيىل ساۋىردە قالانى قايتارىپ الدى.
قورىتىندى: ماسكەۋدىڭ اسكەري قولداۋى ارميانىڭ ۇرىس قابىلەتىن نىعايتقانىمەن، زورلىق-زومبىلىقتى تۋدىراتىن ساياسي، باسقارۋ جانە قاۋىپسىزدىك جاعدايلارىن شەشە المادى. سوڭعى وپەراسيالار بۇل باعالاۋدى راستايدى: سولتۇستىك مالي ارقىلى وتەتىن كەرۋەندەر ءجيى شابۋىلعا ۇشىرايدى، اسىرەسە گاو، انەفيس جانە باسقا اسكەري پوزيسيالار اراسىنداعى جولدار. رەسەيدىڭ قولداۋىنا قاراماستان، اسكەري جابدىقتاۋ جەلىلەرىنىڭ وسالدىعى اشىق كۇيدە قالۋدا. باتىس قاۋىپسىزدىك سەرىكتەستەرىنەن باس تارتۋ قولجەتىمدى كومەك ءتۇرىن وزگەرتتى: افريكا كورپۋسى جاۋىنگەرلىك قابىلەتتى ارتتىرسا، مينۋسما-نىڭ كەتۋى سولتۇستىك ماليدە لوگيستيكا، باقىلاۋ جانە بارلاۋ قولداۋىن كورسەتەتىن حالىقارالىق قاتىسۋدى توقتاتتى. ناتيجەسىندە ارميا تىكەلەي ۇرىستا تيىمدىرەك بولدى، ءبىراق ۇلكەن، شالعاي اۋماقتى بەيىمدەلگىش قارۋلى توپتاردان قورعاۋدا ءالى دە قينالادى.
باماكونىڭ ستراتەگياسى ءوزىن اقتادى ما؟ 2020 جىلى بيلىكتى باسىپ العاننان بەرى ءماليدىڭ اسكەري ۇكىمەتى ستراتەگياسىن اسكەري كۇشكە نەگىزدەپ، باتىس سەرىكتەستەرىمەن ىنتىماقتاستىقتى توقتاتىپ، رەسەيمەن قورعانىس بايلانىسىن نىعايتتى. الايدا انەفيس ماڭىنداعى جانە سولتۇستىك جەتكىزۋ جولدارىنداعى قايتالانعان شابۋىلدار ۇرىس دالاسىنداعى ولشەنەتىن جەتىستىكتەردىڭ ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيالىق باقىلاۋعا اينالماعانىن كورسەتەدى. نەعۇرلىم ماڭىزدىسى، ءارتۇرلى ماقساتتاعى قارۋلى توپتاردىڭ ىنتىماقتاستىعى باماكو ستراتەگياسى ولاردىڭ بەيىمدەلۋىنە جانە قاقتىعىستى وزگەرتۋىنە جول بەرمەگەنىن كورسەتەدى.
بۇل كەڭ ساحەلگە نە اكەلۋى مۇمكىن؟ انەفيس شابۋىلىنىڭ سالدارى ماليدەن تىس جەرلەرگە دە تارالادى. ءال-قايداعا قاتىستى جنيم مالي، بۋركينا-فاسو جانە نيگەردە جۇمىس ىستەيدى، ال ۇرىس ساحەلدىڭ ورتالىعىندا جالعاسۋدا. دامىپ كەلە جاتقان ۇرىس الاڭى ساحەل مەملەكەتتەرى وداعى (AES) ءۇشىن دە سىن بولىپ تابىلادى. AES اسكەري ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە قاراماستان، ونىڭ مۇشەلەرى تۇراقتى قارۋلى زورلىق-زومبىلىققا تاپ بولىپ وتىر. وداق ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋ ءۇشىن قۇرىلعان، ءبىراق ۇيلەستىرىلگەن شابۋىلدار ۇكىمەتتەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىققا قارۋلى توپتاردىڭ دا بەيىمدەلگىش ىنتىماقتاستىعىمەن جاۋاپ بەرەتىنىن كورسەتەدى. سونىمەن قاتار، ءماليدىڭ باتىس افريكا مەملەكەتتەرىنىڭ ەكونوميكالىق قوعامداستىعىنان (ەكوۆاس) شىعۋى قاۋىپ-قاتەرگە تاپ بولعان كورشىلەس ەلدەرمەن ايماقتىق ۇيلەستىرۋ مۇمكىندىكتەرىن ازايتتى. ەگەر FLA-جنيم سەرىكتەستىگى ۇزاققا سوزىلسا، بۇل ساحەلدىڭ باسقا بولىكتەرىندە دە ۇقساس تاكتيكالىق ىنتىماقتاستىقتى ىنتالاندىرىپ، ۇلتتىق شەكارادان اساتىن قارۋلى توپتاردى ۇستاۋدى قيىنداتۋى مۇمكىن. اتىن اتاماۋدى سۇراعان نيگەرلىك قاۋىپسىزدىك ساراپشىسىنىڭ ايتۋىنشا: «AES ءبىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىمىز اقىرى ءوز قولىمىزدا دەگەندى ءبىلدىرۋى كەرەك ەدى. ءبىراق مالي قانسىراسا، نيگەر دە قانسىرايدى، ويتكەنى سول كەرۋەندەرگە شابۋىل جاسايتىن قارۋلى توپتار AESء-تى دە، ەكوۆاس-تى دا مويىندامايدى. ءبىز سەنىمسىز سەرىكتەستەردى سەنىمسىز باسقالارعا اۋىستىردىق، ال سوعىس ءالى دە وڭتۇستىككە قاراي جىلجۋدا». FLA مەن جنيم اراسىنداعى تاكتيكالىق سەرىكتەستىكتىڭ ۇزاققا سوزىلاتىنى بەلگىسىز. ءبىراق انەفيس شابۋىلى ءماليدىڭ قاۋىپسىزدىك ستراتەگياسى وزگەرگەن سايىن، قارۋلى توپتاردىڭ دا بەيىمدەلىپ، سالدارى مالي شەكاراسىنان اسىپ كەتۋى مۇمكىن ەكەنىن كورسەتەدى.