پالاۋدا وتكەن جىل سايىنعى سامميتتە تىنىق مۇحيت ايماعى ەلدەرىنىڭ كوشباسشىلارى قىتايدىڭ بالليستيكالىق زىمىراندى ايماق سۋلارىنا ۇشىرۋىنا بايلانىستى ورتاق «الاڭداۋشىلىق» بىلدىرۋگە كەلىستى، دەپ حابارلايدى infohub.kz سايتى.
الايدا بۇل مالىمدەمەگە ءبىراۋىزدان قول جەتكىزىلمەدى، ال جۇڭگو ارەكەتىنە قاتاڭىراق تۇردە قارسىلىق بىلدىرۋدەن باس تارتىلدى. تىنىق مۇحيت ارالدارى فورۋمىنا مۇشە ەلدەر مەن اۋماقتاردىڭ شىلدە ايىنداعى زىمىران ۇشىرۋىنا قاتىستى بىرلەسكەن مالىمدەمەگە كەلىسۋى كەيبىر ساراپشىلار تاراپىنان ايماقتاعى ءىرى دەرجاۆالاردىڭ گەوساياسي باسەكەلەستىگى شاعىن ارالدىق مەملەكەتتەر اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى تۇراقسىزداندىرعانىن كورسەتەتىن سىناق رەتىندە باعالاندى.
بيىلعى سامميتتە جەكە وتىرىس كۇنى قابىلدانعان شەشىمدەردى جاريالاعان كوشباسشىلاردىڭ ايتۋىنشا، ناۋرۋ ارالى — سوڭعى جىلدارى قىتايمەن جاقىن قارىم-قاتىناس ورناتقان ەل — الاڭداۋشىلىق مالىمدەمەسىنە قارسى داۋىس بەرگەن. ال كيريباتيدىڭ كوشباسشىسى بۇل ءىس-شاراعا قاتىسپاي، ورنىنا ەلدىڭ قىتايداعى بۇرىنعى ەلشىسىن جىبەرگەن، ال كۇندىزگى وتىرىسقا مۇلدەم قاتىسپاعان، دەپ مالىمدەدى جاڭا زەلانديانىڭ پرەمەر-مينيسترى كريستوفەر لاكسون.
لاكسون، الايدا، كيريباتيدىڭ قاتىسپاۋى مەن ناۋرۋدىڭ سيرەك كەزدەسەتىن قارسىلىعىنىڭ ماڭىزىن تومەندەتتى. ادەتتە بۇل قۇجات كوشباسشىلاردىڭ ءبىر كۇندىك وتىرىسىندا بىرنەشە شەنەۋنىكتەر قاتىسقان بولمەدە ءبىراۋىزدان قابىلدانادى. «ءبىز وتە جاقسى ناتيجەگە قول جەتكىزدىك دەپ ويلايمىن»، — دەدى لاكسون جۋرناليستەرگە. «ءيا، ناۋرۋ بۇل مالىمدەمەدەن باس تارتتى، ءبىراق بۇل ءبىزدىڭ PIF ۇستانىمىن نەمەسە كونسەنسۋسىن بىلدىرۋگە كەدەرگى بولماۋى كەرەك».
تىنىق مۇحيت ايماعىنداعى ءىرى دەرجاۆالارمەن قارىم-قاتىناستى باسقارۋ وڭاي بولمايدى. كيريباتيدىڭ قاتىسپاۋىنىڭ سەبەبى مەن ونىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەگە قاتىستى ۇستانىمى بىردەن بەلگىسىز بولدى. ءبىراق بۇل ايماقتىڭ بولاشاقتا ءىرى دەرجاۆالارمەن قارىم-قاتىناستا كۇردەلىلىكتەر تۋىندايتىنىن كورسەتتى. كەڭ تىنىق مۇحيت، ونىڭ شالعاي جانە سيرەك قونىستانعان ارالدىق مەملەكەتتەرى سوڭعى ونجىلدىقتا گەوساياسي تۇرعىدان ماڭىزى ارتقان. ءىرى دەرجاۆالار وسى ەلدەرگە قول جەتكىزۋ مەن كوشباسشىلارمەن قارىم-قاتىناستى نىعايتۋعا اسىعىپ، ءارتۇرلى جەڭىلدىكتەر ۇسىنىپ، ايماقتاعى قايشىلىقتى وداقتار جەلىسىن قۇرۋدا.
2024 جىلى ناۋرۋ تايۆانمەن ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستى ءۇزىپ، بەيجىڭمەن جاقىنداسۋدى تاڭدادى. پالاۋ — بيىلعى ءسامميتتى قابىلداۋشى ەل — الەمدە تايۆاندى تانيتىن بىرنەشە ەلدىڭ ءبىرى بولىپ قالادى. بۇل كەيبىر كوشباسشىلاردىڭ ءىس-شاراعا قاتىسپاۋىن بەيجىڭنىڭ پالاۋدىڭ باعىتىنا نارازىلىعىمەن تۇسىندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. دەگەنمەن، بۇل تۋرالى اشىق دالەل جوق، ال قاتىسۋشىلار بىرنەشە كوشباسشىنىڭ قاتىسپاۋىن دەنساۋلىق جاعدايى نەمەسە ەلدەگى ساياسي جاعدايمەن بايلانىستىردى. فورۋمنىڭ زىمىران وقيعاسىنا قاتىستى ورتاق ۇستانىمعا كەلە الماۋى ايماقتاعى بۇرىنعىدان تەرەڭىرەك بولىنۋلەردى كورسەتتى.
زىمىران ۇشىرۋىنا قاتىستى بىرلەسكەن الاڭداۋشىلىق مالىمدەمەسى نەگىزىنەن سيمۆولدىق سيپاتتا بولدى؛ ايماقتاعى كوپتەگەن ەلدەر بەيجىڭنىڭ بۇل ارەكەتىن سول كەزدە سىنعا العان بولاتىن. دەگەنمەن، فورۋم مۇشەلەرىنىڭ بۇل ماسەلەدە كونسەنسۋسقا كەلە الماۋى نازار اۋدارتتى، اسىرەسە بىرنەشە اپتا بۇرىن سۋۆادا وتكەن سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ وتىرىسى مۇنداي مالىمدەمەسىز اياقتالعان ەدى — بۇل ناۋرۋ مەن كيريباتيدىڭ كەلىسپەۋىنەن بولعان دەپ حابارلاندى.