بريتان پروكۋراتۋراسى لوندوننىڭ ەليتالى اۋدانىنداعى بۇرىن نۋرالي اليەۆكە تيەسىلى 32،7 ميلليون دوللارلىق ءۇيدىڭ ساۋداسىن قايتا توقتاتتى. بۇل ءۇي بۇرىن قازاقستاننىڭ ەكس-پرەزيدەنتىنىڭ نەمەرەسىنە تيەسىلى بولسا، ءقازىر كامبودجا ازاماتتىعى بار قىتايلىق يۋي سۇنعا تيەسىلى، دەپ حابارلايدى infohub.kz.
ۇلىبريتانيانىڭ كورولدىك پروكۋرورلىق قىزمەتى ءۇيدىڭ زاڭسىز جولمەن تابىلعان اقشاعا ساتىپ الىنعانىنا كۇدىكتەنەدى. م ۇلىكتى توقتاتۋ تۋرالى مالىمەت جەر رەەسترىنە 2026 جىلعى 3 شىلدەدە ەنگىزىلگەن، ءبىراق بۇل تۋرالى جاريا حابارلانباعان. قۇجاتتاردى Transparency International UK العان، ول ونى سىبايلاس جەمقورلىق پەن ۇيىمداسقان قىلمىستى تەرگەۋ ورتالىعىنا (OCCRP) تاپسىرعان.
يۋي سۇن ءۇيدى نۋرالي اليەۆتەن 2024 جىلعى شىلدەدە ساتىپ العان. ۇلىبريتانيادا جاڭا يەسىنە ەشقانداي ايىپ تاعىلماعان. ول جۋرناليستەردىڭ ساۋدا مەن اقشانىڭ شىعۋ تەگى تۋرالى سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرمەگەن، ال پروكۋراتۋرا تەرگەۋ مالىمەتتەرىن جاريالاماعان.
بۇل ءۇي بۇرىن 2019 جىلى دا توقتاتىلعان ەدى. سوندا ۇلتتىق قىلمىسقا قارسى اگەنتتىك اليەۆتەن ءۇيدى ساتىپ الۋعا جۇمسالعان اقشانىڭ شىعۋ تەگىن ءتۇسىندىرۋدى تالاپ ەتكەن. ءبىراق ءبىر جىلدان كەيىن سوت تۇسىنىكسىز بايلىق تۋرالى بۇيرىقتى دا، م ۇلىكتى توقتاتۋدى دا كۇشىن جويعان. الييەۆ وكىلى ارقىلى بريتان اگەنتتىگى جالعان اقپاراتقا سۇيەنگەنىن، تەرگەۋدىڭ نەگىزسىز ەكەنىن مالىمدەگەن. كەيىن ول ءۇيدى يۋي سۇنعا ساتقان. بۇرىنعى جانە قازىرگى يەلەرى اراسىندا بايلانىس ساقتالعانى تۋرالى دالەل جوق.
2022 جىلعى تامىزدا يۋي سۇن لوندونداعى كينگس-كروسس ۆوكزالىنىڭ جانىنداعى Gasholders كەشەنىنەن 8 ميلليون دوللارعا پاتەر ساتىپ العان. XIX عاسىرداعى ونەركاسىپ نىسانى ەليتالى تۇرعىن ۇيگە اينالدىرىلعان. بۇل پاتەر توقتاتۋ شاراسىنا ىلىنبەگەن. 2024 جىلعى شىلدەدە ونى سيۋي پىڭعا قايتا رەسىمدەگەن. ول جۋرناليستەرگە يۋي سۇنمەن قانداي قارىم-قاتىناسى بارىن تۇسىندىرمەگەن.
OCCRP يۋي سۇن مەن سيۋي پىڭدى تاعى ءبىر قىتايلىق، كامبودجا ازاماتتىعى بار يۋان يحۇامەن تانىستىراتىنىن انىقتاعان. ونىڭ ۇلىبريتانياداعى اكتيۆتەرى مامىر ايىندا جەكە توقتاتىلعان. پاتەردى قايتا رەسىمدەۋ كەزىندە سيۋي پىڭ حات-حابار ءۇشىن يۋان يحۇاعا تيەسىلى ءۇيدىڭ مەكەنجايىن كورسەتكەن. يۋي سۇننىڭ ەكى بريتان كومپانياسى يۋان يحۇانىڭ لوندونداعى تاعى ءبىر توقتاتىلعان پاتەرىندە تىركەلگەن. سونداي-اق، ەكەۋى دە سينگاپۋرداعى بىردەي ءۇي مەكەنجايىن كورسەتكەن. ەكەۋى دە كامبودجاداعى كومپانيالاردى باسقارعان جانە سينگاپۋرداعى ءبىر كەڭسەدە تىركەلگەن ءارتۇرلى فيرمالاردا ۇلەستەرى بار. ولاردىڭ قالاي بايلانىستى ەكەنى بەلگىسىز.
م ۇلىكتى توقتاتۋ شارالارى ۇلىبريتانيا پروكۋراتۋراسىنىڭ قىلمىستىق كىرىسكە ساتىپ الىنعان م ۇلىككە قارسى جاڭا ناۋقانى اياسىندا جۇرۋدە. ماۋسىم ايىندا ۆەدومستۆو مۇنداي اكتيۆتەردى قايتارۋ مەن تاركىلەۋ ءوز جۇمىسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولاتىنىن مالىمدەگەن. پروكۋرورلار تەرگەۋدىڭ العاشقى كەزەڭدەرىندە-اق م ۇلىكتى توقتاتۋ مۇمكىندىگىن ەسكەرەتىن بولادى.
بۇرىن حابارلانعانداي، ءۇي حايگەيتتەگى دەنۆۋد-روۋد، 32 مەكەنجايىندا، جابىق تۇيىق كوشەدە ورنالاسقان. 2008 جىلى ونى اليەۆتەر وتباسىنىڭ كورپوراتيۆتىك قۇرىلىمدارىمەن بايلانىستى Parkview Estates كومپانياسى 9،3 ميلليون فۋنت ستەرلينگكە ساتىپ العان. 2013 جىلى م ۇلىك پانامالىق Villa Magna Foundation قورىنا قايتا رەسىمدەلگەن. ءۇي نازارباەۆتار وتباسىنىڭ جالپى قۇنى 100 ميلليون دوللاردان اساتىن ءۇش نىسانى تۋرالى ىستە كورسەتىلگەن. بريتاندىق قىلمىسقا قارسى اگەنتتىك اقشا كوزى ءداريعا نازارباەۆانىڭ بۇرىنعى كۇيەۋى، نۋرالي اليەۆتىڭ اكەسى راحات اليەۆتىڭ كىرىسى بولۋى مۇمكىن دەپ كۇدىكتەنگەن. قورعاۋشىلار بۇل ايىپتى جوققا شىعارعان. سوت اقىرىندا تۇسىنىكسىز بايلىق تۋرالى بۇيرىقتاردى جانە م ۇلىكتى توقتاتۋدى كۇشىن جويعان. سونىمەن قاتار، بريتان بيلىگى ءداريعا نازارباەۆا مەن نۋرالي اليەۆكە سوت شىعىنى رەتىندە شامامەن 1،5 ميلليون فۋنت ستەرلينگ وتەۋگە مىندەتتەگەن. ەندى سول ءۇي جاڭا يەسىنە ساتىلعاننان كەيىن قايتا توقتاتىلعان.