Польша президенті Кароль Навроцкий 30 қазанға қараған түні Варшавада елдің жоғарғы сот органдарының бірі — Конституциялық трибуналды күшпен басып алу болғанын мәлімдеді, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
«Бүгін түнде Польша Республикасында қоғамдық тәртіп бұзылып, конституциялық мемлекеттік орган күшпен басып алынды. Мен Жоғарғы соттың бірінші төрағасы, судья Збигнев Капиньскиймен кеңестім. Ол да Конституциялық трибуналда билікті узурпациялап отырған адамдардың әрекеттерін заңды деп санамайды», — деді ол наразылық білдірушілер алдында сөйлегенде.
Навроцкий құқықтық тәртіпті қалпына келтіруге және күш құрылымдарын Конституциялық трибунал аумағынан кетуге шақырды.
«Польша Республикасының ішкі қауіпсіздігіне төнген қауіпке байланысты саяси ахуалды тұрақтандырып, конституциялық тәртіпті қалпына келтіру үшін бүгін парламенттік күштердің өкілдері қатысатын шұғыл кеңес шақырамын», — деп қосты ол.
Басылым атап өткендей, Польшада екі топ судья өзін Конституциялық трибуналдың заңды өкілі санайды, ал президент пен үкімет әртүрлі тарапты қолдап отыр. Сондықтан сотты кім басқарып, оның ғимаратын кім билей алады деген мәселе саяси қарсыластықтың нысанына айналды.
Дау 2015 жылы басталған. Сол кезде консервативті «Құқық және әділет» (PiS) партиясы билікке келіп, сот жүйесін өзгерте бастады. Атап айтқанда, ол Конституциялық трибуналға бұрынғы парламент сайлаған судьялар басып отырған орындарға өз судьяларын тағайындады. Бұл сотты саясаттандырды деген айыптауға және оның заңдылығына қатысты дағдарысқа әкелді.
Премьер Дональд Туск (қазір басқа партиялармен бірге билеуші коалиция құрып отырған «Азаматтық коалицияның» жетекшісі) 2023 жылы билікке қайта оралғаннан кейін сотты реформалау әрекеті басталды. Тускің билеуші коалициясы Конституциялық трибуналды «Құқық және әділет» (PiS) партиясы басып алды, ал оның шешімдері тәуелсіз сот төрелігі қағидаттарына сай емес деп санайды. Үкімет сот жүйесін қалпына келтіре бастады, бірақ PiS-тің одақтасы — президент Кароль Навроцкийдің қарсылығына тап болды.
30 қазанда дау ушықты. Дональд Туск үкіметін қолдайтын судья Анна Корвин-Пиотровская трибунал төрағасы Богдан Свенчковский мен оның орынбасары Бартоломей Соханьскийді уақытша қызметтен шеттеткенін жариялады. Олар бұрынғы билеуші «Құқық және әділет» (PiS) партиясымен байланысты және үкіметтің сот құрамы мен басшылығын өзгерту әрекеттеріне қарсы шығады. Корвин-Пиотровская енді трибунал жұмысын ең көп еңбек өтілі бар судья ретінде басқаратынын мәлімдеді. Свенчковский мен Соханьский оның талаптарын қабылдамады.
Соханьский болып жатқан жағдайды мемлекеттік төңкеріс деп атады.
«Трибуналдың және тәуелсіз судьяның тәуелсіздігіне осындай араласуға жол беретін қандай да бір құқықтық негізді білмеймін. Мемлекеттік төңкеріс болып жатыр», — деді ол.
Трибуналдың шешімінен кейін сот ғимаратының жанында наразылықтар басталып, оның аумағына полиция кірді.
Елдегі жағдайға байланысты президент Сенегалға сапарын шұғыл тоқтатып, Польшаға оралып, трибунал аумағына кірді. Судьялар, оның ішінде Корвин-Пиотровская, оның жолын кесті, бірақ кедергі жасай алмады.
Польша премьер-министрі Дональд Туск өз кезегінде «құқық үстемдігінің қалпына келтірілгенін» мәлімдеді.