وڭتۇستىك قازاقستان وبىلىسى
شاردارا اۋدانى
№ 16 كوللەدج
ورىنداعان:تۇ-43 توپ ستۋدەنتى زبان ارايلىم نۇرلان قىزى
جەتەكشىسى: ايتەنوۆا نۇرگۋل ىدىرىس قىزى
ازوتپەن، بورمەن جانە باسقا ەلەمەنتتەرمەن قوسىلىستارى
رۋبيدي مەن سەزي مە N3 قۇرامدى نيتريد نەمەسە ازيد تۇزەدى. ولار سايكەس مەتالداردىڭ تۇزدارىنىڭ ازوتسۋتەكتى قىشقىلمەن ن N3 ارەكەتتەس- كەندە نەمەسە باسقا مەتالداردىڭ ناتريدىمەن، كوبىنەسە باريمەن ارەكەتتەسكەندە تۇزىلەدى.
نيتريدتەر سۋدا نەمەسە، سۇيىق اممياكتا ەريدى. اممياكتى ەرىتىندىلەرى قويۋ-كوك ءتۇستى، اممياكتى بۋلاندىرعاندا اق ءتۇستى تۇنبا ،اميد مە Nن2 قالادى. اميدتەر 285°ءس-تى (Rb) جانە 260- تا (سs) بالقيدى جانە وتتەكتى سىڭىرەدى.
ليتيمەن ۇقساس -رۋبيدي مەن سەزي بوريدتەر تۇزەدى. مە3ۆ جانە بوروگيدريدتەر، ولار سپيرتتە ەرىمەيدى.
رۋبيدي مەن سەزيدىڭ سيليسيدتەرى مەن تەرمانيدتەرى
بۇل قوسىلىستار سۋمەن وڭاي ىدىرايدى ال سۇيىتىلعان قىشقىلمەن جالىندانا وتىرىپ ارەكەتتەسەدى.
باسقا سىلتىلىك مەتالدارعا سايكەس زرۋبيدي مەن سەزي سۋمەن ەريتىن سۋلفيدتەر جانە لوليسۋلفيدتەر تۇزەدى.
رۋبيدي مەن سەزي كەيبىر ەلەمەنتتەرمەي - ناتري، ءسۇرما، كرەمني، گەرماني، سەلەن، تەللۋرمەن، اسىرەسە سىناپپەن ينتەرمەتالدىق: قوسىلىس تۇزەدى.
گالوگەندەرمەن قوسىلىستارى
جوعارىدا Rb مەن سs گالوگەندەرمەن مۇلدە وڭاي قوسىلاتىنى ايتىلدى. ىلعال ىزدەرىنىڭ؛ قاتىسىندا حلورمەن ارەكەتتەسۋى جالىنمەن جۇرەدى، بروممەن - جارىلۋ، تەك يودپەن رەاكسياسى قىزدىرۋمەن جۇرەدى.
رۋبيدي مەن سەزيدىڭ گالوگەنيدتەرى اسىرەسس حلوريدتەرى وسى مەتالداردىڭ تەحنولوگياسىندا ماڭىزى زور. بارلىق گالوگەنيدتسرى قايناۋ تەملەراتۋرا- سىنىڭ جوعارىلىعىمەن جانە 100°س-دان تومەن تەمپەراتۋرادا وتە از ۇشقىشتىعىمەن ەرەكشەلەنەدى.
فتوريد، حلوريد، بروميد جانە يوديدتەردىڭ بالقۋ تەمپەراتۋرالارى ليتيگە قاراعاندا كۇشتى ەرەكشەلەنەدى، رۋبيدي جاعدايىندا جاقىن بولادى، ال سەزي ءۇشىن مۇلدە بىردەي.
Rb مەن سs گالوگەنيدتەرى اق زاتتار، كۋبتى جۇيەدە كريستالدانادى، رۋبيدي گالوگەنيدتەرى ناتري حلوريد سياقتى كريستالل تورلى، ال سەزي گالوگەنيدتەرى - كولەمدى سەنترلەنگەن.
ليتي مەن سەزيي فتوريدتەرىنىڭ ەرىتكىشىڭ جوعارى ايىرماشىلىعى نازار اۋدارتادى، ال ليتي ءفتوريدى. گالوگەنيدتەردىڭ اتومدىق سالماعىنىڭ وسۋىمەن ەرىگىشتىگىنىڭ وزگەرۋى تەك سەزي ءۇشىن بايقالادى. سۋلى ەرىتىندىدەن كريستالليزاسيالاعاندا رۋبيدي مەن سەزيدىڭ سۋسىز گالرگەنيدتەرى بەلىنەدى.
رۋبيدي مەن سەزي. حلوريدتەرىنىڭ ەرىگىشتىگى، ناتري ءحلوريدىنىڭ ەرىگشىگى سياقتى قىزدىرعاندا وزگەرمەيتىنى بەلگىلى.
Rb مەن سs حلوريدتەرى كەيبىر ورگانيكالىق ەرىتكىشتەردە ەريدى، ولاردىڭ ەرىگىشتىگى كالي ءحلوريدىنىڭ ەرىگىشتىگىنە قاراعاندا جوعارىلاۋ. بۇل جاعداي پراكتيكالىق كوزقاراسپەن قاراساق ماڭىزدى، سەبەبى Rb مەن سs تۇزدارىن كالي تۇزدارىنان بولۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
Rb مەن سs-گە پوليگالوگەنيدتەردىڭ ءتۇزىلۋى ءتان، ولاردىڭ كومپلەكستى قوسىلىستى ءتۇرى كەلەسىدەگىدەي: مە[گال(گال2)]، مىسالى، سslس12 جانە سونىمەن بىرگە ءار ءتۇرلى قۇرامداعى قوس تۇزدار ءتۇزىلۋى ءتان.
سوڭعىلارىنا كارنالليتتەر جاتادى، Rb مەن سs — تابيعاتتا كارنالليت تۇرىندە كەزدەسەدى (كاليمەن بىرگە كارناليت كسl MgCl2·6ن20 تۇزىلەدى).
از ەريتىندەرى رۋبيدي جانە سەزيدىڭ حلورپلاتيناتتارى، حلورستانيتتارى، حلوروانتيموناتتارى ەرەكشەلەنەدى، ولاردىڭ ءتۇزىلۋى وسى مەتالداردى بولۋدە جانە اناليتيكالىق حيميادا قولدانادى.
ادەبيەتتەر ءتىزىمى:
1. فەرسمان ا.ە. رەدكيە مەتاللى. 1932، № 4-5.
2. ساجين ن.پ.، مەەرسون گ.ا. رەدكيە ەلەمەنتى ۆ نوۆوي تەحنيكە // حيم. ناۋكا ي پروم.، 1956. ت.ءى، № 5.
3. مەەرسون گ.ا. ي زەليكمان ا.ن. مەتاللۋرگيا رەدكيح مەتاللوۆ. مەتياللۋرگيزدات، 1954.
4. زەليكمان ا.ن.، سامسونوۆ گ.ۆ.، كرەين و.ە. مەتاللۋرگيا رەدكيح مەتاللوۆ. مەتاللۋرگيزدات، 1954.
5. ترونوۆ ۆ.گ. ككلاد رۋسسكيح ۋچەنىح ۆ حيميۋ رەدكيح ەلەمەنتوۆ. يزد. زنانيە، 1952.
6. ۆينوگرادوۆ ا.پ. گەوحيميا رەدكيح ي راسسەياننىح حيميچەسكيح ەلەمەنتوۆ ۆ پوچۆاح. يزد. ان سسسر، 1950.