قازاقستاندا جالاقىنى كوتەرۋ ماسەلەسى وزەكتى بولىپ تۇر، اسىرەسە ازاماتتاردىڭ ناقتى تابىسى ينفلياسيادان ارتتا قالىپ جاتقان ستاتيستيكا اياسىندا. ەكونوميست رۋسلان سۋلتانوۆ ءوزىنىڭ «ەكونوميچەسكي ليكبەز» Telegram-ارناسىندا مەملەكەتتىڭ بيۋدجەت سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ تابىسىنا تىكەلەي اسەر ەتە الاتىنىن، ءبىراق جەكە سەكتوردا جالاقىنى ماجبۇرلەپ كوتەرۋ تەتىكتەرى جوق ەكەنىن ءتۇسىندىردى، دەپ حابارلايدى infohub.kz.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، مەملەكەت جالاقىنى كوتەرۋ تۋرالى تىكەلەي شەشىمدى تەك قانا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن تولەنەتىن ماماندارعا قاتىستى قابىلداي الادى. بۇل — مۇعالىمدەر، دارىگەرلەر، پوليسەيلەر، شەنەۋنىكتەر جانە بيۋدجەت سالاسىنىڭ باسقا دا قىزمەتكەرلەرى. بۇل جاعدايدا مەحانيزم قاراپايىم: بيۋدجەتكە اقشا قاراستىرىلدى — جالاقى ءوستى. ال كافە، IT-كومپانيالار نەمەسە قۇرىلىس ۇيىمدارى سياقتى جەكە كومپانيالارعا بۇل ءتاسىل قولدانىلمايدى.
سۋلتانوۆ جەكە كومپانياداعى جالاقى تۇسىمنەن تولەنەتىنىن، ال ونىڭ مولشەرى ەڭبەك ونىمدىلىگى مەن نارىقتىق جاعدايعا بايلانىستى ەكەنىن ايتادى. مەملەكەت ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرىن بەلگىلەي الادى، سۋبسيديالاردىڭ ورنىنا بيزنەسپەن كەلىسىم جاساي الادى نەمەسە كەلىسسوزدەر جۇرگىزە الادى، ءبىراق ناقتى كومپانيالاردا جالاقىنى كوتەرۋ تۋرالى جارلىق شىعارا المايدى. ەگەر ۇكىمەت شاعىن كافەنىڭ داياشىلارىنا ەكى ەسە كوپ تولەۋدى مىندەتتەسە، بۇل مەكەمەنىڭ جابىلۋىنا، باعانىڭ وسۋىنە نەمەسە شتاتتىڭ قىسقارۋىنا اكەلەدى — بۇل ناتيجەلەردىڭ ەشقايسىسى جۇمىسشىلاردى بايىتپايدى.
ساراپشى جەكە سەكتورداعى جالاقىنىڭ ناقتى ءوسۋى ەكونوميكا قۇرىلىمىن وزگەرتۋ ارقىلى مۇمكىن ەكەنىن اتاپ وتەدى: ەڭبەك ۇلكەن قۇن جاسايتىن ءونىمدى شيكىزاتتىق ەمەس سالالاردى دامىتۋ. قازىرگى ۋاقىتتا قوسىلعان قۇننىڭ ورتا ەسەپپەن تەك 31%-ى ەڭبەك اقىعا جۇمسالادى جانە بۇل كورسەتكىش 2022 جىلدان بەرى دەرلىك وزگەرمەگەن. قالعان قاراجاتتى كومپانيالار يەلەرىنىڭ پايداسىنا، جابدىقتاردىڭ امورتيزاسياسىنا، سالىقتارعا جانە رەنتاعا جۇمسايدى.
جالاقى مەن جابدىققا كەتەتىن شىعىندار ۇلەسى سالالار بويىنشا ءارتۇرلى. تاۋ-كەن ءوندىرۋ سياقتى كاپيتالدى كوپ قاجەت ەتەتىن وندىرىستەردە ءتۇسىمنىڭ ۇلكەن بولىگى قىمبات جابدىققا كەتەدى، ال قالعان بولىگى از عانا جۇمىسشىلار اراسىندا بولىنەدى، سوندىقتان ول جەردە جالاقى جوعارى. اۋىل شارۋاشىلىعى سياقتى ەڭبەكتى كوپ قاجەت ەتەتىن سالالاردا جۇمىسشىلارعا كوبىرەك جۇمسالادى، ءبىراق جالپى ونىمدىلىك پەن جالاقىنىڭ ءابسوليۋتتى مولشەرى تومەن.
وسىلايشا، مەملەكەت ەكونوميكاداعى جالاقى ۇلەسىن ارتتىرۋدى ماقسات ەتكەندە، بۇل بيزنەستەن جۇمىسشىلارعا قاراجاتتى قايتا ءبولۋ تۋرالى ەمەس، ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ وسۋىنە جانە شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورلاردا ۇلكەن قۇن جاساۋعا ىقپال ەتەتىن قۇرىلىمدىق وزگەرىستەر تۋرالى بولىپ وتىر.