شۆەيساريا مۇزدىقتارى 2026 جىلى مۇز ماسساسىنىڭ رەكوردقا جۋىق مولشەرىن جوعالتتى. جاڭا دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، جازعى اپتاپ ىستىق ءالپى شىڭدارىنا ايتارلىقتاي زيان كەلتىرگەن. سوڭعى 12 ايدا ەلدەگى قالعان مۇزدىق مۇزىنىڭ 5 پايىزدان استامى ەرىپ كەتتى. عالىمدار مۇنى «ەرەكشە جاعداي» دەپ باعالاپ وتىر، دەپ حابارلايدى infohub.kz سايتى.
ماماندار مۇنداي جىلدام ەرۋدى كليمات وزگەرىسىنىڭ قارقىنىن ەسكەرسەك، تاڭعالارلىق جاعداي ەمەس دەپ ەسكەرتەدى. الايدا ول الداعى ونجىلدىقتاردا اۋىل شارۋاشىلىعى، سۋ ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى جانە كولىك ءۇشىن سۋ قورىنا ءقاۋىپ ءتوندىرۋى مۇمكىن.
مۇزدىق مۇزىنىڭ جوعالۋى تاۋ بەتكەيلەرىنىڭ تۇراقتىلىعىن بۇزىپ، كەيبىر جەرلەردە كوشكىن ءقاۋپىن ارتتىرادى. ءتىپتى شەكتەن تىس جاعدايدا بۇل تاسقىن سۋعا اكەلۋى مۇمكىن — تامىز ايىندا نەپالدا وسىنداي جاعداي ورىن العان.
ول وقيعاعا بىرنەشە فاكتور اسەر ەتتى: تاۋ جىنىسى مەن مۇزدىق مۇزىنىڭ ۇلكەن بولىگى قۇلاعان كەزدە باستالدى. الايدا عالىمدار ۇزاق مەرزىمدى مۇزدىق جۇقارۋى مەن توڭ توپىراقتىڭ ەرۋى ءقاۋىپتى كۇشەيتكەن بولۋى مۇمكىن دەيدى.
وسى سوڭعى ەسەپتىڭ ەلەۋلى تۇجىرىمى — شۆەيساريا مۇزدىقتارىنىڭ كىشىرەيۋى ەمەس (قازىرگى جىلىنۋ جاعدايىندا بۇل كۇتىلەتىن قۇبىلىس، وعان ەڭ الدىمەن قازبالى وتىن شىعارىندىلارى سەبەپ)، مۇزدىڭ ەرۋ قارقىنىنىڭ ءوزى. جاقىندا عانا الپىدەگى مۇزدىقتانۋشىلار ءبىر جىلدا مۇزدىڭ 2 پايىزىنىڭ جوعالۋىن «شەكتەن تىس» دەپ سانايتىن. بيىل شامامەن 5،5 پايىزى جوعالدى.
«بۇل شىنىمەن اپاتتى جاعداي»، — دەيدى ەسەپتى دايىنداعان Glacier Monitoring Switzerland ۇيىمىنىڭ ديرەكتورى ماتياس حۋسس.
ەڭ ءقاۋىپتى تۇجىرىمداردىڭ ءبىرى — زەرتتەۋشىلەردىڭ تەمپەراتۋراسى ەڭ تومەن، ادەتتە قارمەن قاپتالعان بيىك بەلدەۋلەردەگى ولشەۋ نۇكتەلەرىندە بايقاعانى. تەڭىز دەڭگەيىنەن 3 500 مەتر بيىكتىكتە دە جاز سوڭىندا قار قالماعانى انىقتالدى.
«كەيبىر مۇزدىقتاردا ەڭ بيىك نۇكتەدە ءتورت مەتر مۇز جوعالعانىن كوردىك. ال جىلدىڭ وسى مەزگىلىندە ول جەر بىرنەشە مەتر قىسقى قارمەن قاپتالۋى ءتيىس ەدى»، — دەيدى Glacier Monitoring Switzerland ۇيىمىنان حۋسس.
قار — مۇزدىقتىڭ ازىعى ىسپەتتى. تۇراقتى جاعدايدا ونىڭ ءبىر بولىگى ۋاقىت وتە كەلە مۇزعا اينالار ەدى. الايدا جازدان قار امان قالماسا، ول تومەنگى، جىلىراق بەلدەۋلەردە ەرۋدەن جوعالعان مۇزدىڭ ورنىن تولتىرا المايدى. مۇزدىق ازىقسىز قالىپ، كىشىرەيەدى دە، اقىرى جويىلادى.
«مۇزدىقتار كۇردەلى، ويتكەنى ولار جوعارىدا ماسسا جيناپ، تومەن قاراي اعادى، مۇندا فيزيكا كوپ»، — دەپ ءتۇسىندىردى ماۋسون.
«ءبىراق قاراپايىم تۇردە ايتساق، ءقازىر ءبىز كورىپ وتىرعانىمىز — توڭازىتقىشتان مۇز تەكشەسىن الىپ شىققانداي، ول كوز الدىمىزدا ەرىپ بارادى».
عالىمدار كليمات ءقازىر كوپتەگەن ءالپى مۇزدىعىنىڭ ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن تىم جىلى دەپ وتىر. شىعىس شۆەيسارياداعى پلاتتالۆا سياقتى كەيبىر مۇزدىقتار الدەقاشان جويىلىپ كەتكەن.