الەمدىك اتوم قاداعالاۋشىسىنىڭ باسشىسى سولتۇستىك كورەيانىڭ ۋران بايىتۋدىڭ جاڭا ەكى قاباتتى نىسانىن سالعانىن حابارلاپ، مۇنى «ەلەۋلى الاڭداۋشىلىق» تۋدىراتىن جايت دەپ اتادى. بۇل تۋرالى infohub.kz سايتى حابارلايدى.
جاڭا عيمارات يونبوندەگى نەگىزگى يادرولىق كەشەننىڭ قۇرامىنا كىرەدى جانە وندا ۋران بايىتۋعا ارنالعان 28 سەنتريفۋگا كاسكادىن ورنالاستىرۋعا بولادى دەپ كۇتىلۋدە.
وتكەن ايدىڭ سوڭىندا جاريالانعان باياندامادا حالىقارالىق اتوم ەنەرگياسى اگەنتتىگى (ماگاتە) پحەنياننىڭ تاعى ءبىر بايىتۋ الاڭىنداعى كەڭەيتىلگەن قوسىمشا عيماراتتى پايدالانۋعا بەرگەنىن مالىمدەدى. بۇل دەرەكتەر سولتۇستىكتىڭ سانكسيالانعان يادرولىق ينفراقۇرىلىمىنىڭ تۇراقتى تۇردە كەڭەيىپ جاتقانىن كورسەتەدى. اگەنتتىكتىڭ سولتۇستىك كورەيادا ينسپەكتورلارى جوق، ويتكەنى ول 2009 جىلى ەلدەن قۋىلعان ەدى، سوندىقتان باعالاۋ سپۋتنيكتىك سۋرەتتەرگە نەگىزدەلەدى.
«كحدر يادرولىق باعدارلاماسىنىڭ جالعاسۋى مەن ودان ءارى دامۋى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ءتيىستى قارارلارىن ورەسكەل بۇزۋ بولىپ تابىلادى جانە تەرەڭ وكىنىش تۋدىرادى»، — دەدى ماگاتە باس ديرەكتورى رافاەل گروسسي وسى اپتانىڭ باسىنداعى مالىمدەمەسىندە. اگەنتتىك بۇل عيماراتتىڭ بار ەكەنىن العاش رەت ماۋسىم ايىندا ايتقان بولاتىن، دەگەنمەن گروسسي بۇل مۇمكىندىكتى جىل باسىندا اتاپ وتكەن ەدى.
ماۋسىمدا اگەنتتىك سولتۇستىك كورەيا كوشباسشىسى كيم چەن ىن 3 ماۋسىمدا «جاڭادان اشىلعان يادرولىق ماتەريال ءوندىرىسى زاۋىتىنا» بارعانىن، ونى يونبوندەگى بايىتۋ نىسانى دەپ انىقتاعانىن حابارلادى. اگەنتتىك بايانداماسىنا سايكەس، كيم ەلدىڭ «ايتارلىقتاي كەڭەيتىلگەن وندىرىستىك قۋاتىن» ماقتاپ، بۇل «ءىرى جوسپارلاردى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن» ايتقان.
الەمدەگى ەڭ كەدەي ەلدەردىڭ ءبىرى بولا تۇرا، كيم جىل سايىن قۇپيا يادرولىق ارسەنالدى دامىتۋعا ميلليونداعان دوللار جۇمسايدى. 2022 جىلى تاراتپاۋ جونىندەگى ساراپتاما ورتالىعىنىڭ بايانداماسى بۇل سومانى 640 ميلليون دوللار دەپ باعالاعان.
«سولتۇستىك كورەيانىڭ يادرولىق باعدارلاماسىن الاڭداتارلىق ەتەتىن نارسە — ونىڭ كوپتەگەن نىساندارى بەلگىسىز، جاسىرىن جانە وسىعان بايلانىستى نىساناعا الۋ قيىن»، — دەدى وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى ەدۆارد حاۋەلل BBC-گە بەرگەن سۇحباتىندا. «ءيونبوننان باسقا، باسقا دا نىساندار بار ەكەنىن بىلەمىز: مىسالى، كانسون. سولتۇستىك كورەيانىڭ يادرولىق دوكتريناسىنىڭ ونىڭ سىرتقى جانە ىشكى ساياساتىنا تەرەڭ ەنۋى جاسىرىن ءوندىرىس ورىندارىنىڭ ودان دا كوپ بولۋىن كۇتۋىمىز كەرەك دەگەندى بىلدىرەدى».
اگەنتتىك سونىمەن قاتار استانا پحەنيانعا جاقىن ورنالاسقان كانسونداعى تاعى ءبىر بايىتۋ نىسانىندا بيىلعى جىلدىڭ قاڭتارىندا جۇمىس باستالعانى تۋرالى بەلگىلەر بار ەكەنىن مالىمدەدى. كانسونداعى قوسىمشا عيمارات العاش رەت 2024 جىلى سالىنعان.
ساۋىردە اگەنتتىك سولتۇستىك كورەيانىڭ يادرولىق بومبا جاساۋ قابىلەتىن ارتتىرىپ جاتقانىن، ءيونبوننىڭ كەڭەيۋىن باقىلاپ وتىرعانىن ايتقان بولاتىن. كيمنىڭ تۇسىندا ەلدىڭ يادرولىق باعدارلاماسى جەدەلدەپ، رەكوردتىق زىمىران سىناقتارى جۇرگىزىلدى. ەل 2017 جىلى ۇزاق قاشىقتىققا ۇشاتىن جۇيەنى سىناي باستاعاننان بەرى بىرنەشە ترانسكونتينەنتالدى بالليستيكالىق زىمىرانداردى (تبز) ۇشىردى.
سولتۇستىك كورەيا وسى ۋاقىتقا دەيىن التى يادرولىق سىناق وتكىزدى، سوڭعىسى 2017 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە بولدى.