ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قىتايعا ساپارىنىڭ باستى ماقساتى – جاساندى ينتەللەكت كونفەرەنسياسىنا قاتىسۋ ەمەس، ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ. بۇل تۋرالى infohub.kz حابارلادى.
قازاقستان پرەزيدەنتى 2026 جىلعى 16 شىلدەدە قىتايعا جۇمىس ساپارىمەن باردى. ول قحر ءتوراعاسى سي سزينپينمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ، جەتەكشى جۇڭگو كومپانيالارىنىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسەدى، سونداي-اق الەمدىك جاساندى ينتەللەكت كونفەرەنسياسىنا (WAIC) قاتىسادى. Orda.kz ءتىلشىسى ساياساتتانۋشىلارمەن سۇحباتتاسىپ، بۇل ساپاردىڭ ماڭىزىن تالقىلادى.
ساياساتتانۋشى تالعات قاليەۆتىڭ ايتۋىنشا، قازاقستان ءۇشىن قىتايمەن كەز كەلگەن بايلانىس ۇلكەن مانگە يە، ويتكەنى جۇڭگو – ءىرى گەوساياسي ورتالىق ءارى الەمنىڭ ەكىنشى ەكونوميكاسى. «فورمالدى تۇردە بۇل جاساندى ينتەللەكت كونفەرەنسياسىنا قاتىسۋ اياسىنداعى جۇمىس ساپارى. ءبىراق قىتايمەن كەز كەلگەن بايلانىس ۇلكەن ماڭىزعا يە. ءقازىر ءىرى قۇجاتتارعا قول قويىلماۋى مۇمكىن، الايدا جۇڭگو كومپانيالارىمەن دوڭگەلەك ۇستەل جوسپارلانعان. بۇل ينۆەستيسيا تارتۋ، ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ، ورتالىق حالىقارالىق كولىك ءدالىزىن دامىتۋ جانە قازاقستاندا جاڭا تەحنولوگيالىق وندىرىستەر قۇرۋ ءۇشىن زور مۇمكىندىك اشادى. بۇگىندە بىزدە ۇشقىشسىز تەحنولوگيالار مەن جاساندى ينتەللەكتتى دامىتۋعا ۇلكەن سۇرانىس بار، سوندىقتان بۇل ساپار بىرنەشە باعىتقا ماڭىزدى سەرپىن بەرە الادى»، – دەدى قالييەۆ.
ساياساتتانۋشى تاير نيگمانوۆ تا بۇل ساپاردى ماڭىزدى دەپ سانايدى، مەملەكەتتىك مارتەبەسى بولماسا دا. «قىتايعا ساپارلاردى قازاقستان ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىلاردىڭ قاتارىنا جاتقىزۋعا بولادى. پرەزيدەنتىمىز ول جاققا باسقا ەلدەرگە قاراعاندا سيرەك بارادى، سوندىقتان ءاربىر ساپاردىڭ قۇندىلىعى وتە جوعارى. ارينە، جاساندى ينتەللەكت كونفەرەنسياسىنا قاتىسۋ بەلگىلى ءبىر كۇن ءتارتىبىن بەلگىلەيدى جانە بۇل تاقىرىپ مىندەتتى تۇردە تالقىلانادى. ءبىراق بۇل كولىك، لوگيستيكا، ينۆەستيسيا جانە ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار سياقتى باسقا دا ىنتىماقتاستىق باعىتتارىن جوققا شىعارمايدى»، – دەپ اتاپ ءوتتى نيگمانوۆ.
قاليەۆتىڭ پىكىرىنشە، قحر توراعاسىمەن كەلىسسوزدەردىڭ كۇن ءتارتىبى ەكىجاقتى قاتىناستاردان الدەقايدا كەڭ بولادى. «سي سزينپينمەن كەلىسسوزدەر وتەتىندىكتەن، كۇن ءتارتىبى وتە اۋقىمدى بولادى. تاراپتار قازاقستان-قىتاي قاتىناستارىنان تىس ماسەلەلەردى دە قوزعايدى دەپ ويلايمىن. بۇل – "ءبىر بەلدەۋ – ءبىر جول" جوباسىن دامىتۋ، كولىك باعىتتارى، رەسەي-ۋكراينا قاقتىعىسى اياسىنداعى جاعداي، تاياۋ شىعىستاعى وقيعالار، ورتالىق ازيانىڭ الەمدىك ءىرى كۇش ورتالىقتارىمەن ءوزارا ءىس-قيمىلى. سونىمەن قاتار، ساپار شىۇ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەزدەسۋى قارساڭىندا ءوتىپ جاتىر، سوندىقتان كوشباسشىلاردىڭ بولاشاق كۇن ءتارتىبىن دە تالقىلاۋى ابدەن مۇمكىن»، – دەدى ساراپشى.
نيگمانوۆ جاساندى ينتەللەكتكە ەرەكشە نازار اۋدارۋ كەرەكتىگىن ايتتى، ويتكەنى قازاقستان بۇل باعىتتى بەلسەندى دامىتىپ جاتىر. «جۇڭگو بۇگىندە جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا الەمدىك كوشباسشىلاردىڭ ءبىرى. سوندىقتان پرەزيدەنتتىڭ كونفەرەنسياعا قاتىسۋى – تەك تاجىريبە الماسۋ عانا ەمەس، ورتاق جوبالاردى تالقىلاۋ مۇمكىندىگى. دەگەنمەن، جي – تەك ءبىر تاقىرىپ. ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزى ءالى دە كولىك، لوگيستيكا جانە ينۆەستيسيالار بولىپ قالا بەرەدى».
ساراپشىلار قىتايدىڭ قازاقستان ءۇشىن ماڭىزى ارتىپ كەلە جاتقانىنا كەلىسەدى. نيگمانوۆ سوڭعى بەس جىلدا قارىم-قاتىناستار تەرەڭدەي تۇسكەنىن اتاپ ءوتتى: «بۇرىن ولار نەگىزىنەن پراگماتيزمگە قۇرىلسا، بۇگىندە ناعىز كورشىلىك دوستىق تۋرالى ايتۋعا بولادى. جۇڭگو قازاقستاننىڭ ەگەمەندىگىن جاريا تۇردە قولدادى، بۇل بەيجىڭ ءۇشىن وتە سيرەك كەزدەسەتىن قادام. بۇل ءبىزدىڭ ەلگە ەرەكشە قارىم-قاتىناستى كورسەتەدى». قالييەۆ قازاقستاننىڭ ورتالىق حالىقارالىق كولىك ءدالىزىن ىسكە اسىرۋدا باسىم ءرول اتقاراتىنىن قوستى: «ءدال وسى مارشرۋت ءبىزدىڭ ەلدەن باستالادى جانە ونىڭ ەڭ ۇزىن بولىگى قازاقستان ارقىلى وتەدى. سي ءسزينپيننىڭ قازاقستانمەن قارىم-قاتىناسقا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋى، ۇزدىكسىز بايلانىستار مەن ساپارلار قىتايدىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزدى نەگىزگى سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىراتىنىن كورسەتەدى».
ساياساتتانۋشىلار كوپتەگەن جاڭا كەلىسىمدەرگە قول قويىلادى دەپ كۇتپەيدى، ءبىراق ينۆەستيسيالىق جوبالاردىڭ الەۋەتىن كورەدى. قالييەۆ پرەزيدەنتتىڭ جۇڭگو كومپانيالارىنىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسۋىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى: «بۇگىندە قازاقستان ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرىپ، وڭدەۋ ونەركاسىبى مەن جوعارى تەحنولوگيالىق وندىرىستەردى دامىتىپ جاتىر. جۇڭگو ءوز تاراپىنان ءبىزدىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋىمىز بەن كريتيكالىق ماڭىزدى ماتەريالدار قورىنىڭ ارقاسىندا مۇنداي جوبالاردى ورنالاستىرۋعا مۇددەلى. سوندىقتان ءدال وسى بيزنەس كەلىسسوزدەر ساپاردىڭ ەڭ پراكتيكالىق ناتيجەلەرىنىڭ ءبىرى بولۋى مۇمكىن». نيگمانوۆ قىتايدىڭ الەمدەگى ەڭ ءىرى ينۆەستورلاردىڭ ءبىرى ەكەنىن جانە ونىڭ ينۆەستيسيالارى ادەتتە ساياسي شارتتارمەن قاتار جۇرمەيتىنىن، بۇل قازاقستان ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنىن ەسكە سالدى.
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، ساپاردىڭ باستى ناتيجەسى – جەكەلەگەن قۇجاتتارعا قول قويۋ ەمەس، ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى نىعايتۋ. قالييەۆ مۇنداي كەزدەسۋلەر كوشباسشىلارعا نەگىزگى ماسەلەلەر بويىنشا ۇستانىمدارىن سالىستىرۋعا جانە ۋاعدالاستىقتاردىڭ ورىندالۋىن جەدەلدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى. نيگمانوۆ تۇراقسىزدىق جاعدايىندا ءىرى الەمدىك ويىنشىلارمەن سەنىمدى قارىم-قاتىناستى ساقتاۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى: «بۇگىندە الەم بارعان سايىن تۇراقسىز بولىپ كەلەدى، سوندىقتان قازاقستانعا بارلىق نەگىزگى سەرىكتەستەرمەن جاقسى قارىم-قاتىناستى ساقتاۋ ماڭىزدى. ءدال وسى ءۇشىن جوعارى دەڭگەيدەگى تۇراقتى بايلانىستار قاجەت. مۇنداي ساپارلار ىنتىماقتاستىقتىڭ قول جەتكەن دەڭگەيىن ساقتاپ قانا قويماي، ودان ءارى دامۋىنا نەگىز جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى».
وسىلايشا، ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا، قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قىتايعا قازىرگى ساپارى جاڭا كەلىسىمدەرگە قول قويۋدان گورى، ەكىجاقتى جانە حالىقارالىق كۇن ءتارتىبىنىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرى بويىنشا ۇستانىمداردى سالىستىرۋ مۇمكىندىگىمەن ماڭىزدى. كەلىسسوزدەر ينۆەستيسيا، كولىك، لوگيستيكا، جوعارى تەحنولوگيالار جانە جاساندى ينتەللەكت سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىققا قوسىمشا سەرپىن بەرە الادى، سونداي-اق استانا مەن بەيجىڭ اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى نىعايتادى.