اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ ۇلىبريتانيامەن قارىم-قاتىناسى ەندي بورنەم تۇسىندا كير ستارمەر كەزىندەگىدەن دە جاقسى ەكەنىن مالىمدەدى. الايدا ەكى ەل اراسىندا جاساندى ينتەللەكتىنى رەتتەۋ، چاگوس ارالدارى جانە يران سوعىسى سەكىلدى وتكىر ماسەلەلەرگە قاتىستى شيەلەنىس ساقتالىپ وتىر، دەپ حابارلايدى infohub.kz سايتى.
العاشقى بەتپە-بەت كەزدەسۋىندە اقش پرەزيدەنتى قاسىندا قوبالجىپ وتىرعان بورنەمدى «تۋمىسىنان كاسىپكەر» دەپ ماقتاپ، ونىڭ «ءوز پايداسىنا كوپتەگەن ارتىقشىلىعى» بار ەكەنىن جانە «تاماشا» پرەمەر-مينيستر بولا الاتىنىن ايتتى.
كەلىسسوزدەرگە سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەد ميليبەند پەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى كەڭەسشىسى دجوناتان پاۋەلل قاتىسقان بورنەم ءوزى مەن ترامپتىڭ باستاپقىدا ورنىققان «جاقسى بايلانىستى» ودان ءارى نىعايتقانىن، مۇنىڭ يرانعا بايلانىستى بۇزىلعان قاتىناستاردى تۇزەتۋگە باعىتتالعانىن جەتكىزدى.
ۇلىبريتانيالىق شەنەۋنىكتەر كەلىسسوزدەر جوسپارعا ساي وتكەنىنە جەڭىل تىنىس الدى. ءبىراق نيۋ-يوركتەگى بۇۇ باس اسسامبلەياسىندا ايتىلعان جىلى سوزدەرگە قاراماستان، الدا قيىندىقتار بار ەكەنى بايقالدى.
اقش-قا اتتانار الدىندا بورنەم اقش پرەزيدەنتىن يران قاقتىعىسىن باسەڭدەتۋگە شاقىراتىنىن اشىق ايتقان ەدى. تاياۋ شىعىستاعى تۇراقسىزدىق الەمدىك ەنەرگيا باعاسىن ءوسىرىپ، ۇلىبريتانيا ەكونوميكاسىن قاتتى قىسىمعا الىپ وتىر.
ءسامميتتىڭ باسىم بولىگى گەوساياسي تولقۋلار اياسىندا ءوتتى. ترامپ ءوز سوزىندە ستراتەگياسىن ودان ءارى قاتايتا ءتۇستى. ول يراندى «جويىپ جىبەرەمىن» دەپ قورقىتىپ، ەگەر ولار شەگىنبەي، اقش-پەن بەيبىت كەلىسىمگە قول قويماسا، «توزاققا ايدايمىن» دەپ قوستى.
كەيىن ترامپتان ءوزىنىڭ ارەكەتتەرى سالدارىنان ءومىر ءسۇرۋ قۇنىنىڭ قىمباتتاۋىنان زارداپ شەگىپ جاتقان وداقتاستارعا جاناشىرلىعى بار-جوعىن سۇراعاندا، ول «سوعىس اياقتالعان بويدا باعالار الدەقايدا تومەندەيدى» دەپ مالىمدەدى.
قاراشاداعى اقش ارالىق سايلاۋىنان كەيىن يران كەلىسىمگە كەلۋى مۇمكىن دەپ بولجاعان ترامپ تەگەراننىڭ يادرولىق قارۋ الۋىنا جول بەرمەۋ قاجەتتىگىن «حالىق تۇسىنەدى» دەدى، ءتىپتى بۇل جانارماي قۇيۋ ستانسيالارى مەن دۇكەندەردەگى باعانىڭ وسۋىنە اكەلسە دە.
بۇۇ-داعى ءوز سوزىندە بورنەم جاساندى ينتەللەكتىگە حالىقارالىق باقىلاۋدى كۇشەيتۋدى ۇسىنباق. ول ىسكەر توپ وكىلدەرىنە جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ءقاۋىپتى تۇرلەرىنەن قورعايتىن «جالعىز جاھاندىق قاعيداتتار مەن ستاندارتتار جيىنتىعىن» قالايتىنىن اشىپ ايتىپ، بۇل ماسەلە كەلەسى جىلى ۇلىبريتانيا ءتوراعالىق ەتەتىن G20 ءسامميتىنىڭ باستى نازارىندا بولاتىنىن جەتكىزدى.
الايدا بورنەمنىڭ ۇلىبريتانيانى وسى سالادا ەلدەر اراسىنداعى «ادال دەلدال» رەتىندە كورسەتۋ نيەتى ترامپپەن قاقتىعىسقا اكەلۋى مۇمكىن. ترامپ جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ادامزاتقا تونگەن قاتەرى تۋرالى ەسكەرتۋلەردى «الداۋ» دەپ اتاپ، جاڭا تەحنولوگيانى رەتتەۋ ارەكەتتەرىن سىناۋدى كۇشەيتتى.
«امەريكا قۇراما شتاتتارى ءقازىر كوپ ايتىلىپ جۇرگەن جاساندى ينتەللەكتىنى باقىلاۋدىڭ جاھاندىق سحەماسىن قۇرۋعا قاتىستى كەز كەلگەن ارەكەتتى مۇلدەم جوققا شىعارادى. ءبىز ونى ىنتالاندىرامىز، تەجەمەيمىز»، — دەدى ول.
«امەريكالىقتار ەشقاشان شەكارادان شەگىنبەيتىن، قانشالىقتى ۇلكەن نەمەسە قيىن بولسا دا سىناقتان تايسالمايتىن حالىق بولعان ەمەس... مەن ونەركاسىپ توڭكەرىسىنەن دە ۇلكەن بولاتىن نارسەنىڭ ءوسۋىن تەجەمەيمىن»، — دەپ قوستى ول.
بورنەم سونىمەن قاتار فينليانديا مەن نورۆەگيا باستاعان، 20-دان استام ەل قولداعان باستاماعا قوسىلۋعا قىسىم كورىپ وتىر. بۇل باستاما جاساندى ينتەللەكت كومپانيالارىنا ءوز مودەلدەرىن الدىمەن قاۋىپسىزدىك سىناعىنان وتكىزبەي، كوممەرسيالىق تۇردە شىعارۋعا تىيىم سالۋدى كوزدەيدى.
ەكى ەل اراسىنداعى تاعى ءبىر الشاقتىق — ترامپتىڭ ۇلىبريتانيانىڭ چاگوس ارالدارىنىڭ ەگەمەندىگىن ماۆريكيگە بەرىپ، ديەگو گارسيا اسكەري بازاسىن جالعا الۋ تۋرالى كەلىسىمىن قاتاڭ سىناۋى.
«مەن ونى قولدامايمىن. مەنىڭشە، بۇل قورقىنىشتى. بۇل قورقىنىشتى كەلىسىم بولدى. [ماۆريكي] كەنەتتەن وزدەرىنىڭ يەلىك ەتەتىنىن ايتىپ وتىر. ونداعان، جۇزدەگەن جىلداردان كەيىن بۇرىن-سوڭدى كورىنبەگەن بىرەۋ يەلىك ەتىپ وتىر. مەنىڭشە، بۇل كۇلكىلى»، — دەدى ول.
الايدا ول بورنەم بۇل كەلىسىمدى قايتا قاراۋى مۇمكىن ەكەنىن مەڭزەدى. «ونىڭ قانشالىقتى ستراتەگيالىق ەكەنى تاڭعالارلىق، مەنىڭشە، پرەمەر-مينيستر وعان نازار اۋداراتىن بولادى»، — دەدى ول. بۇعان ۇلىبريتانيا كوشباسشىسى باسىن يزەپ، «ءيا» دەپ جاۋاپ بەردى.
الايدا ترامپ ۇلىبريتانيانىڭ باتىس جاعالاۋداعى قونىستارمەن ساۋدانى توقتاتۋ تۋرالى شەشىمىنە پىكىر بىلدىرمەي، بۇل سۇراققا پرەمەر-مينيستردىڭ ءوزى جاۋاپ بەرۋىنە قالدىردى. سونداي-اق ول بورنەمنىڭ ءوتىنىشى بويىنشا بەيسەنبىدە جۇڭگو ءتوراعاسى سي سزينپينمەن كەلىسسوزدەردە تۇرمەدە وتىرعان گونكونگ ديسسيدەنتى دجيممي لاي ءىسىن كوتەرۋگە كەلىسكەنى بەلگىلى بولدى. كەزدەسۋدەگى بريتاندىق شەنەۋنىكتەر لايدىڭ ۇلىبريتانيادا تۇرا الاتىنىن مەڭزەدى.
ۇلىبريتانيالىق شەنەۋنىكتەر بۇل كەزدەسۋگە ءبىراز الاڭداعان ەدى، ويتكەنى ترامپ بۇعان دەيىن بورنەمدى «تىم ليبەرال» دەپ اتاپ، ۇلكەن مانچەستەردىڭ بۇرىنعى اكىمىن «قالالىق اكىم» دەپ سيپاتتاعان. الايدا ونىڭ بورنەمگە قاتىناسى نەگىزىنەن جىلى بولدى.
كەزدەسۋ ەكى جاق ءۇشىن دە جوسپارعا ساي وتكەنى بايقالدى. ترامپ اقش- ۇلىبريتانيا قاتىناستارىن ماقتاپ: «مەنىڭشە، سىزدەر كوتەرىڭكىسىزدەر. وسىلاي ايتايىن، ولار ءسىزدىڭ الدىڭعى پرەمەر-مينيسترىڭىزبەن بولعاننان دا جاقسىراق ءقازىر. مەنىڭشە، ءدال ءقازىر ءسىزدىڭ پرەمەر-مينيسترىڭىز ەنديمەن قارىم-قاتىناسىما قاراعاندا، ءبىز وتە جاقسى جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز»، — دەدى.
كەيىنىرەك ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ترامپ ءوزىنىڭ كەيبىر جۋرناليستەردى اق ۇيگە كىرگىزبەۋىنە، مۇنىڭ مەديا ۇيىمداردىڭ كەڭىرەك بويكوتىنا اكەلگەنىنە نارازىلىق بىلدىرگەن تىلشىلەرگە قارسى شىقتى. پرەزيدەنت ءوزىنىڭ «جالعان جاڭالىقتاردى تازارتۋعا قۇقىعى» بار ەكەنىن مالىمدەدى.
بۇۇ-داعى سوزىندە ترامپ ۋكراينا مەن رەسەي اراسىندا بەيبىتشىلىك «ادامدار تۇسىنگەننەن دە جىلدام» ورنايتىنىنا ۋادە بەردى. ۋكراينا پرەزيدەنتى ۆولوديمير زەلەنسكيمەن كەلىسسوزدەردەن كەيىن ول ستارمەردىڭ ماسكەۋگە قاتىستى ريتوريكاسى «تىم قاتاڭ» بولعانىن ەسكەرتىپ، لوندونعا «ءسال اباي بولۋ كەرەك» دەدى.
الايدا ترامپتىڭ كوپتەگەن تەزيسىنە بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريش قايشى كەلدى. ول ءوز سوزىندە سوڭعى ونجىلدىقتاعى حالىقارالىق قاقتىعىستاردىڭ، كليماتتىڭ وزگەرۋىنىڭ جانە جاساندى ينتەللەكتىنىڭ سالدارى تۋرالى ەسكەرتتى.
«گەوساياسي جىكتەر تەرەڭدەي ءتۇستى. تەڭسىزدىك كۇشەيدى. سەنىم السىرەدى. كليمات داعدارىسى الىس ەسكەرتۋدەن كۇندەلىكتى شىندىققا اينالدى. ال جاساندى ينتەللەكت ونى جاساۋشىلاردىڭ ءوزىن دە ابىرجىتىپ تاستاعان جىلدامدىقپەن دامىدى»، — دەدى ول.
ءيزرايلدى اتاماي-اق، ول 2023 جىلعى قازانداعى حاماس شابۋىلىنان كەيىن بولعان جاعدايدى «گازاداعى پالەستينالىقتارعا قارسى شابۋىل، مەن باس حاتشى بولعان جىلدارىمدا كۋا بولماعان اۋقىمداعى ءولتىرۋ مەن قيراتۋ» دەپ قوستى.