كوپشىلىككە قاباقتىڭ اۋىرلاپ، كوزدىڭ وزىنەن-وزى جۇمىلاتىن سەزىمى تانىس. عالىمدار ميعا ۇيقى قاجەتتىگى تۋرالى سيگنال بەرەتىن مەحانيزمدى ىزدەپ كەلدى. جۇڭگو عالىمدارىنىڭ جاڭا زەرتتەۋى بۇل پروسەستە از زەرتتەلگەن مولەكۋلا – تريپتامين ماڭىزدى ءرول اتقارۋى مۇمكىن ەكەنىن كورسەتتى، دەپ حابارلايدى infohub.kz.
زەرتتەۋ ناتيجەلەرى Nature Neuroscience جۋرنالىندا جاريالاندى. زەرتتەۋشىلەر ۇيقىنىڭ گومەوستاتيكالىق قىسىمى دەپ اتالاتىن پروسەستى زەرتتەدى – بۇل وياۋ بولۋ ۋاقىتى ۇلعايعان سايىن ۇيقىعا دەگەن قۇشتارلىقتىڭ كۇشەيۋى. تاجىريبەلەر تۇنگى (تىشقاندار) جانە كۇندىزگى (شوشقالار) جانۋارلارعا جۇرگىزىلدى.
بۇرىن بۇل پروسەستىڭ نەگىزگى حيميالىق سيگنالى ادەنوزين دەپ ەسەپتەلدى، الايدا ول ميدىڭ ۇيقى ۋاقىتىن قالاي تۇسىنەتىنىن تولىق تۇسىندىرە المادى. جاڭا جۇمىستا عالىمدار تاعى ءبىر ىقتيمال قاتىسۋشىنى – ءتريپتاميندى انىقتادى. بۇل زات بۇرىن فيزيولوگيالىق ءرولى بەلگىسىز، از زەرتتەلگەن نەيرومودۋلياتور سانالاتىن.
تاجىريبەلەر وياۋ كەزىندە تريپتامين دەڭگەيى بىرتىندەپ جوعارىلايتىنىن كورسەتتى: جانۋارلار ۇيىقتاماعان سايىن ونىڭ ج ۇلىن سۇيىقتىعىنداعى كونسەنتراسياسى ارتتى. ءارى قاراي ءتريپتاميننىڭ گيپوتالامۋستىڭ پرەوپتيكالىق ايماعىندا ورنالاسقان GPR139 رەسەپتورىنا اسەر ەتەتىنى انىقتالدى – بۇل ۇيقىنى رەتتەۋ ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى. وسى رەسەپتوردىڭ بەلسەندىرىلۋى ۇيقىعا اۋىسۋعا جاۋاپتى نەيرونداردىڭ جۇمىسىن كۇشەيتتى.
عالىمدار تريپتامين سينتەزىن بوگەگەندە نەمەسە GPR139 رەسەپتورىن وشىرگەندە، جانۋارلار ءماجبۇرلى وياتۋ كەزەڭىنەن كەيىن ۇيقىنى قالپىنا كەلتىرۋدە ەداۋىر ناشارلادى، ال ۇيقى جەتىسپەۋشىلىگىن وتەۋدىڭ تابيعي مەحانيزمى بۇزىلدى. سونىمەن قاتار، GPR139 بەلسەندىرەتىن پرەپاراتتار ەكى ءتۇردىڭ دە ۇيقى ۇزاقتىعىن ارتتىرىپ، ساپاسىن جاقسارتتى.
اۆتورلار تريپتامين ۇيقىسىزدىققا قارسى دارىلەردى ازىرلەۋ ءۇشىن جاڭا نىسانا بولا الادى دەپ سانايدى. كوپتەگەن بار ۇيىقتاتاتىن دارىلەر جۇيكە جۇيەسىنە جالپى اسەر ەتىپ، جاناما اسەرلەر نەمەسە تاۋەلدىلىك تۋدىرادى. جاڭا ءتاسىل ميدىڭ ءوزى اعزاعا ۇيقى قاجەت ەكەنىن انىقتايتىن تابيعي مەحانيزمگە اسەر ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
الايدا اشۋدى كلينيكالىق تاجىريبەدە قولدانۋ ءالى ەرتە: نەگىزگى تاجىريبەلەر تىشقاندار مەن شوشقالاردا جۇرگىزىلدى. زەرتتەۋ ادامداردى قامتىمادى جانە GPR139 رەسەپتورىنا اسەر ەتەتىن پرەپاراتتاردىڭ ءقاۋىپسىز جانە ءتيىمدى بولاتىنىن دالەلدەمەيدى. اۆتورلار تريپتامين ۇيقىنى رەتتەيتىن جالعىز مولەكۋلا ەمەس ەكەنىن اتاپ وتەدى – ول ادەنوزيندى قوسا العاندا، باسقا زاتتارمەن بىرگە جۇمىس ىستەپ، ۇيقىنى باقىلاۋدىڭ كۇردەلى جۇيەسىن قۇراۋى مۇمكىن. كەلەسى قادام – ادامداردىڭ قاتىسۋىمەن زەرتتەۋلەر جانە ىقتيمال پرەپاراتتاردىڭ كلينيكالىق سىناقتارى.