2026 جىلعى 17 شىلدەدە اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ قاراشاداعى ارالىق سايلاۋ الدىندا سايلاۋ قاۋىپسىزدىگىن رەسپۋبليكاشىلاردىڭ كۇن تارتىبىنە قويۋ ارەكەتىن كۇشەيتتى، دەپ حابارلايدى infohub.kz.

ترامپ اق ۇيدەگى نەگىزگى بايانداماسىندا قىتايدىڭ 2020 جىلعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا ارالاسقانىن مالىمدەدى، ءبىراق اقش بارلاۋ قىزمەتى بۇل ايىپتى دالەلدەيتىن دەرەك تاپپاعان ەدى. ول جاڭادان قۇپياسىزداندىرىلعان قۇجاتتار سايلاۋداعى «ويسىراتاتىن وسالدىقتاردى» كورسەتەتىنىن ايتتى.

الايدا بۇل قۇجاتتاردىڭ كوپشىلىگى ونىڭ ايتقاندارىن راستامادى. ترامپ سايلاۋ جۇيەسىن وتە وسال دەپ سيپاتتاعانىمەن، 2020 جىلى داۋىستاردىڭ وزگەرتىلگەنى نەمەسە بۇرمالانعانى تۋرالى ناقتى دالەل كەلتىرمەدى.

جۇڭگو سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ وكىلى لين سزيان بۇل ايىپتاردى «تولىعىمەن ويدان شىعارىلعان جانە ز ۇلىم جالا» دەپ اتادى. ول قىتايدىڭ ىشكى ىستەرگە ارالاسپاۋ قاعيداتىن ۇستاناتىنىن، اقش سايلاۋىنا ەشقاشان ارالاسپاعانىن جانە ارالاسۋعا نيەتى جوق ەكەنىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا، ترامپتىڭ ايىپتارى «تازا ماعىناسىزدىق ەكەنى بۇرىننان دالەلدەنگەن». لين سزيان اقش-تى وزىنە سىن كوزبەن قاراۋعا، قىتايدى جالا جابۋدان باس تارتۋعا جانە قىتايدى سايلاۋ ماسەلەسى رەتىندە پايدالانباۋعا شاقىردى.

ترامپ رەسپۋبليكاشىلاردى داۋىس بەرۋشىلەردى سايكەستەندىرۋ مەن ازاماتتىق تالاپتارىن كۇشەيتەتىن «امەريكانى قۇتقارۋ» زاڭىن قابىلداۋعا شاقىردى. الايدا بۇل زاڭ سەناتتا دەموكراتتاردىڭ قارسىلىعىنا تاپ بولدى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، داۋىس بەرۋ الاياقتىعى سيرەك كەزدەسەدى.

بۇل ءسوز ترامپ پەن رەسپۋبليكاشىلار ءۇشىن ساياسي تۇرعىدان قيىن كەزەڭدە ايتىلدى. قاراشادا ولار كونگرەسستىڭ ءبىر نەمەسە ەكى پالاتاسىن جوعالتۋ قاۋپىنە تاپ بولدى. پرەزيدەنتتىڭ رەيتينگى يرانداعى سوعىس پەن جوعارى ەنەرگيا باعاسىنا بايلانىستى تومەندەگەن. كەيبىر رەسپۋبليكاشى كوشباسشىلار ترامپتى 2020 جىلعى داۋىس ەمەس، امەريكالىقتار ءۇشىن ءومىر ءسۇرۋ قۇنى سياقتى ماڭىزدى ماسەلەلەرگە نازار اۋدارۋعا شاقىردى.

ترامپ قىتايدىڭ 220 ميلليون امەريكالىق سايلاۋشىنىڭ ءاتى-جونى، مەكەن-جايى جانە باسقا دا مالىمەتتەرىن زاڭسىز العانىن ايتتى. ول اقش بارلاۋ قاۋىمداستىعى قىتايدىڭ ارەكەتتەرىنىڭ اۋقىمىن ادەيى جاسىردى دەپ مالىمدەدى. دەگەنمەن، 2021 جىلعى قۇپياسىزداندىرىلعان بارلاۋ باعالاۋىندا ەشبىر شەت ەل سۋبەكتىسى 2020 جىلعى سايلاۋدا داۋىستاردى، تىركەۋلەردى، بيۋللەتەندەردى نەمەسە ناتيجەلەردى وزگەرتپەگەنى انىقتالدى.

بۇل باعالاۋ ترامپتىڭ سول كەزدەگى ۇلتتىق بارلاۋ ديرەكتورى دجون راتكليففتىڭ باسشىلىعىمەن جاسالعان. باياندامادا قىتايدىڭ كەم دەگەندە 2008 جىلدان بەرى اقش سايلاۋشىلارى، قوعامدىق پىكىر، ۇمىتكەرلەر جانە جوعارى ۇكىمەت شەنەۋنىكتەرى تۋرالى اقپارات جيناعانى اتاپ وتىلگەن. ءبىراق بۇل دەرەكتەر قۇپيا ەمەس جانە ولاردى مانيپۋلياسيالاۋ مۇمكىن ەمەس.

ترامپتىڭ قىتايعا قاتىستى قاتال سوزدەرى بيىلعى ساۋدا سوعىسىنان كەيىن تۇراقتالعان قارىم-قاتىناستى بۇزۋ ءقاۋپىن تۋدىردى. ترامپ قىركۇيەكتە جۇڭگو ءتوراعاسى سي سزينپينمەن ساۋدا قاتىناستارىن جاقسارتۋ ءۇشىن كەزدەسۋگە ۇمىتتەنەدى.

ترامپ بىرنەشە جىل بويى سايلاۋ ناتيجەلەرىنە كۇمان كەلتىرىپ كەلەدى. ول 2020 جىلى دەموكرات دجو بايدەننەن جەڭىلۋىن «بۇرمالانعان» دەپ جالعان ايتادى. سونداي-اق پوشتا ارقىلى داۋىس بەرۋ، داۋىس بەرۋ ماشينالارى جانە ازامات ەمەستەردىڭ داۋىس بەرۋى تۋرالى جالعان مالىمدەمەلەر جاسايدى. كوپتەگەن سوتتار مەن قايتا ساناۋلار 2020 جىلعى سايلاۋدا ءىرى الاياقتىقتىڭ دالەلدەرىن تاپپادى.

دەگەنمەن، ترامپتىڭ ناۋقانى ونىڭ جاقتاستارى اراسىندا قولداۋ تابۋدا. Reuters/Ipsos جۇرگىزگەن ساۋالناماعا سايكەس، رەسپۋبليكاشىلاردىڭ 63%-ى ترامپتىڭ 2020 جىلعى سايلاۋدىڭ ۇرلانعانى تۋرالى مالىمدەمەسىنە سەنەدى.

ترامپ اكىمشىلىگى ءتورت شتاتتا 275 مىڭنان استام ازامات ەمەستىڭ داۋىس بەرۋگە تىركەلگەنىن انىقتاعانىن ايتتى، ءبىراق ولاردىڭ ناقتى داۋىس بەرگەنىنە دالەل كەلتىرمەدى. زەرتتەۋلەر ازامات ەمەستەردىڭ داۋىس بەرۋى وتە سيرەك ەكەنىن كورسەتەدى.

ترامپ جاڭادان قۇپياسىزداندىرىلعان قۇجاتتار سايلاۋ قاۋىپسىزدىگىندەگى ەلەۋلى كەمشىلىكتەردى اشادى دەدى. ءبىراق بۇل قۇجاتتاردىڭ كوپشىلىگى ونىڭ مالىمدەمەلەرىنە قايشى كەلدى نەمەسە اقش سايلاۋ ينفراقۇرىلىمىنا قاتىسى جوق ەدى:

  • ورب-نىڭ وتكەن ايدا دايىنداعان قۇجاتى ۆەنەسۋەلا سايلاۋىنا قاتىستى، اقش-قا ەمەس.
  • باسقا قۇجات «داۋىس ساناۋ جۇيەلەرىن سايلاۋ ناتيجەلەرىن بۇرمالايتىنداي كەڭ اۋقىمدا مانيپۋلياسيالاۋ قيىن» دەپ باعالادى.
  • ءۇشىنشى قۇجاتتا جۇڭگو شپيوندارى بايدەننىڭ ناۋقانىن نىساناعا العانى جانە بەيجىڭنىڭ سايلاۋ ناتيجەسىنە اسەر ەتۋ ءۇشىن جاسىرىن ارالاسۋدى ءقازىر جوسپارلاماعانى ايتىلعان.

ۆيردجينيا شتاتىنان دەموكرات سەناتور مارك ۋورنەر «ترامپتىڭ جۇڭگو تۋرالى شوكيرۋيۋچي «بومبالارى» مۇلدەم جالعان. ءبىزدىڭ بارلاۋ اگەنتتىكتەرى قىتايدىڭ 2020 جىلعى سايلاۋدا بىردە-بىر داۋىستى وزگەرتۋگە ارەكەتتەنبەگەنىنە ءبىراۋىزدان كەلىستى»، — دەدى.