ۇلى گەوگرافيالىق اشۋلار

دۇنيە ءجۇزى تاريحى
7 سىنىپ
ساباقتىڭ تاقىرىبى: ۇلى گەوگرافيالىق اشۋلاردىڭ ناتيجەسى
ساباقتىڭ ماقساتى
بىلىمدىلىك: 1. ءبىلىم الۋشىلاردىڭ ۇلى گەوگرافيالىق اشۋلاردىڭ ناتيجەسىمەن تانىستىرۋ.
2. ۇلى گەوگرافيالىق اشۋلاردىڭ سەبەپتەرى مەن زاردابى تۋرالى بىلىمدەرىن بەكىتۋ.
تاربيەلىك: 1. وقۋشىلاردىڭ ۇلى گەوگرافيالىق اشۋلار ءداۋىرى جانە تەڭىزگە جۇزۋشىلەر تۋرالى عىلىمي كوزقاراستارىن جەتىلدىرۋ.
2. وزگە حالىقتاردىڭ تاريحىنا قۇرمەتپەن قاراۋعا تاربيەلەۋ.
3. ۇجىمداسا جۇمىس جاساۋعا تاربيەلەۋ.
دامىتۋشىلىق: وقۋشىلاردىڭ كارتامەن جانە قوسىمشا مالىمەت كوزدەرىمەن جۇمىس جاساۋ داعدىلارىن دامىتۋ.

ساباقتىڭ ءتيپى: جاڭا تاقىرىپتى مەڭگەرتۋ
ساباقتىڭ ءتۇرى: ءداستۇرلى
ءادىسى: سۇراق - جاۋاپ، كارتامەن جۇمىس، تەست، بايانداۋ
كورنەكىلىگى: كارتا، سۋرەتتەر، سىزبالار، سلايد
ءپان ارالىق بايلانىس: گەوگرافيا
ساباقتىڭ بارىسى:
ءى ۇيىمداستىرۋ.
• امانداسۋ؛
• كەزەكشىمەن ديالوگ.

ءىى ءۇي تاپسىرماسىن سۇراۋ.
پروبلەمالىق سۇراق: ۇلى گەوگرافيالىق اشۋلاردىڭ XV عاسىردا ورىن الۋى جايدان - جاي بولدى ما؟
تەست
تاقتاعا: XV – XVII عع. ورتاسى – ۇلى گەوگرافيالىق اشۋلار ءداۋىرى - دەپ جازامىن. (كادر № 2)
1. نە سەبەپتى XV ع. تەڭىز ساياحاتتارىنا دەگەن قىزىعۋشىلىق تۋىندادى؟ (كادر № 3)
ا / باتىس ەۋروپادا حالىقتىڭ كوبەيۋى؛
ب / قالالاردىڭ ءوسۋى؛
ۆ / ساۋدانىڭ دامۋى (اسىرەسە شىعىسپەن)؛
گ / اسىل زاتتار مەن ءتۇرلى دامدەۋىشتەردى ساتىپ الۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ پايدا بولۋى؛
د / ەۋروپادا اقشانىڭ جەتىسپەۋى؛
ە / وسمان يمپەرياسىنىڭ جەرورتا تەڭىزىن جاۋلاپ الۋى، ءۇندىستانعا باراتىن تەڭىز جولىنان ايىرىلۋ.
2. XV ۇزاق تەڭىز ساپارلارىنا اتتانۋعا نە مۇمكىندىك تۋعىزدى؟
ا/ تەڭىزدە قاشىقتى پەن ەندى ولشەۋگە كومپاستى، استروليابيانى قولدانۋ، جەلكەندەردىڭ جاڭا تۇرلەرى – قيسىق جانە شارشى تۇرىندەگى جەلكەندەر قاراما - قارسى جەل بولعاندا باعىتتى وزگەرتۋگە مۇمكىندىك بەردى (كادر № 4)
ب /كەمەلەردىڭ جاڭا تۇرلەرى – كاراۆەللالار – ۇزىندىعى 30 م، ەنى 8م، وندا ونداعان ادام جانە سۋ مەن ازىقتىڭ كوپ مولشەرى سىيعان، گاليون – كولەمى اس ۇلكەن كەمە (كادر № 5)
ۆ / ازيا، ەۋروپا، سولتۇستىك افريكا بارىنشا انىق كورسەتىلگەن، ەندىكتەر مەن بويلىقتار ايقىن كارتالارپايدا بولدى. پاولو توسكانەللي – ليسسابوننىڭ تەڭىزدەرى ارقىلى ءۇندىستانعا جول سىزىلعان كارتانى جاسادى.(كادر № 6)

ءىىى جاڭا ساباق
ساباق جوسپارى
1. XIV ع الەم تۋرالى كوزقاراستار.
2. ساياحاتتارمەن ەسىمدەرى بايلانىستى تاريحي كەيىپكەرلەر.
3. ەۋروپالىقتاردىڭ وتارلىق يەلىكتەرى.
4. ۇلى گەوگرافيالىق اشۋلاردىڭ ناتيجەسى.
نەگىزگى ۇعىمدار: ۆەليكيە گەوگرافيچەسكيە وتكرى ۇلى گەوگرافيالىق اشۋلار، كونكيستادورلار، وتار. بارتولومەۋ دياش، حريستوفور كولۋمب، فەرنان ماگەللان، ۆاسكو دا گاما. 1488ج.، 1492ج.، 1497ج.، 1519.
1. XV - XVI عع كارتالاردى قاراستىرامىز.
ولاردىڭ قانداي ەرەكشەلىكتەرى بولدى؟ ولاردىڭ قازىرگى كارتالاردان ەرەكشەلىگى نەدە؟
2. ەسىمدەرى ۇلى گەوگرافيالىق اشۋلارمەن بايلانىسى تۇلعالار مەن ولاردىڭ ساياحاتتارىنىڭ باعىتتارىن قاراستىرايىق.
“پرەزەنتاسياداعى” سلايدتاردى قارايمىز (كادر № 7 – 16)
3. تاقتاعا ساياحاتشىلاردىڭ سۋرەتتەرى ىلىنەدى. وقۋشىلار ولار ساياحاتتارى باستالعان جىلداردى دۇرىس تاۋىپ، سۋرەتتەردىڭ استىنا جازۋلارى كەرەك.
پورترەتتەر: ۆاسكو دا گامما – 1497ج.
حريستوفور كولۋمب - 1492.
فەرناندو ماگەللان – 1519 ج.
بارتولومەو دياش 1488 ج.
سۇراققا جاۋاپ بەرىڭدەر: 1. وتار دەگەن نە؟ 2. بۇل جەرلەردى جاۋلاپ الۋ كەزەڭى قالاي اتالادى؟ (كون كيستا) (كادر № 17 – 18)
داپتەرلەرىڭە ** پورتۋگالدىقتاردىڭ *** – يسپاندىقتاردىڭ يەلىكتەرىن جازىپ قويىڭدار.
ۆىپيشيتە ۆ تەتراد وسوبەننوستي كولونيزاسيي ەتيح تەرريتوري. چتو نوۆوگو ۆى ۋزنالي يز راسسكازا؟

IV بەكىتۋ. ءبىز ۇلى گەوگرافيالىق اشۋلاردىڭ سوڭىنا جەتتىك. گەوگرافيالىق اشۋلاردىڭ وڭ ناتيجەسىن اتاڭدار.
ا/ الەم تۋرالى ەسكى كوزقاراستاردى تۇپكىلىكتى وزگەرتتى؛
بجەر تۋرالى جاڭا مالىمەت الىندى – ونىڭ ءپىشىنى شار تارىزدەس؛
ۆ/ جەرلەر، قۇرلىقتار، ول تەرريتوريالاردىڭ تۇرعىندارى تۋرالى جاڭا مالىمەتتەر الىندى؛
گ/ گەوگرافيا، استرونوميا، تاريح عىلىمدارى دامىدى؛
ە/ ورتاق الەمدىك رىنوك قالىپتاسادى؛
ج/ باستى تەڭىز جولدارى تەڭىزدەن مۇحيتتارعا اۋىستى؛
ز/ ليسسابون، لوندون، امستەردام ءتارىزدى پورتتار پايدا بولدى؛
ي/ ەۋروپادا جاڭا ازىق تۇرلەرى پايدا بولدى (كادر № 19).
تەرىس ناتيجەسىن اتاڭدار.
ا/ جاڭا وتارلار قۇرىلدى؛
ب/ جاڭا الەمنىڭ ەجەلگى مادەنيەتىنىڭ جويىلۋى؛
ۆ/ باعاداعى توڭكەرىس؛
گ/ كوپتەگەن شىعىندار، ساياحاتشىلاردىڭ، بەيبىت حالىقتىڭ ءولۋى (كادر № 20).
1. ب3ز ەندى قاندا نەگىزگە سۇراققا جاۋاپ بەرە الامىز؟
2. پروبلەمالىق سۇراق: ۇلى گەوگرافيالىق اشۋلاردىڭ XV عاسىردا ورىن الۋى جايدان - جاي بولدى ما؟

V ۇيگە تاپسىرما.
1. تاقىرىپتىڭ سوڭىنداعى سۇراقتارعا جاۋاپ ازىرلەۋ
2. ساياحاتتاردىڭ بىرىنە قاتىسقان تەڭىزشىنىڭ اتىنان ەسسە جازۋ.
3. « ۇلى ساياحاتشىلار» تاقىرىبىندا بۋكلەت ازىرلەۋ.
VI قورىتىندىلاۋ.
VII باعالاۋ. وقۋشىلاردى ساباققا قاتىسىمىنا بايلانىستى باعالاۋ جانە باعالارىنا تۇسىنىك بەرۋ.