2019–2020 жылдардағы «қара жаз» өрттерінен кейін Шығыс Викториядағы ғалымдар көп жылдан бері іздеген нәрсеге кездейсоқ тап болды: оңтүстік алып құрбақаның (Southern giant burrowing frog) бақашықтары толы шалшықтар. Бұл — штаттағы ең жұмбақ қосмекенділердің бірі, деп хабарлайды infohub.kz сайты.

Өрт Шығыс Гиппслендтің ауқымды аумақтарын шарпып өтіп, Викторияда сын тұрғысынан жойылу қаупінде тұрған бұл құрбақаның өмір сүруіне қатысты алаңдаушылық тудырды.

Шамамен 160 бақашық жиналып, Мельбурн хайуанаттар бағына жеткізілді. Онда олар бақаға айналғанша өсіріліп, былтыр алғаш рет қолда ұстау жағдайында сәтті көбейді.

Жарты онжылдықтан астам уақытқа созылған оралу сапарында сол бақашықтардың 53-і — қазір шамамен бес жасар аталық бақалар — штаттың шығысындағы шалғай аумақтағы туған мекеніне қайтарылды.

Ұстауға қиын бұл бақалар ересек шағында крикет добының мөлшеріндей болады және ұзақ өмір сүреді деп есептеледі. Snowline Ecology ұйымының герпетологы әрі осы түрдің маманы Мэтт Клэнсидің айтуынша, жасыл ағаш бақасы сияқты ірі түрлер тәрізді алып құрбақалар да «20 жылдан асып кетуі әбден мүмкін».

«Соншалықты ірі бақаны табу оңай болар деп ойлауға болады, бірақ олар көбінде құмды топырақта, орманды ортада жер астында жатып алады», — дейді ол.

«Олар жаңбыр жауғанша қозғалмай, қысылып жатады да, содан кейін ғана бетке шығады», — деп қосты маман.

Бақалар тек қолайлы жағдай туғанда ғана уақытша ағындар мен тоғандарға көбею үшін шығады. Клэнсидің сөзінше, бақашықтардың бақаға айналуы үш айдан екі жылға дейін созылуы мүмкін, әдетте олар көктемде немесе жазда жас бақа болып шығады.

Оның айтуынша, 53 бақа соңғы бірнеше аптадағы қатты найзағайдан кейін 80–100 мм жаңбыр жауған аумақтарға бірден жіберілді.

Босатылған ересек бақалардың кейбірі Zoos Victoria жүргізетін қолда ұстау бағдарламасына жарамсыз болды. Zoos Victoria ұйымының қосмекенділер жөніндегі маман күтушісі Райан Моестің айтуынша, топ бастапқыда жиналған барлық бақашыққа генетикалық тексеру жүргізген.

«Көбейту бағдарламасында барлық ағайынды бақалардың бір-бірімен көбеюін қаламайсыз», — дейді ол. «Ең дұрыс жол — сол бақаларды өсіріп, денсаулығы мықты болған соң табиғатқа қайта жіберу болды».

Әр бақа жіберілер алдында белгіленді, ал қайтарылған аумақтарға олардың дауысын анықтайтын дыбыс өлшегіштер орнатылды.

Моестің айтуынша, болашақта бақашықтарды жинауды қамтуы мүмкін бұл бағдарламаның түпкі мақсаты — «табиғаттағы популяциялардың сау әрі тұрақты болып қалуын және бақаның жойылып кетпеуін» қамтамасыз ету.

Алып құрбақалар 2021 жылы солтүстік және оңтүстік деп екі бөлек түршеге бөлінді. Популяциялар мекен ортаның бұзылуы мен қатал климаттық құбылыстардан қатты зардап шекті.

Моестің айтуынша, климаттың өзгеруіне байланысты жиілеп, қатайған өрттер мен қуаңшылық, сондай-ақ жауын-шашынның азаюы — үнемі төніп тұрған өмірлік қауіп.

Викторияда оңтүстік алып құрбақаның бес көбею орны ғана белгілі.