وقۋ جىلى باستالار الدىندا قازاقستاننىڭ مەگاپوليستەرى مەن ءىرى قالالارىندا جالعا بەرۋ نارىعىنا دەگەن سۇرانىس ءداستۇرلى تۇردە ارتادى. بۇنى وزدەرىنىڭ «تاسىلدەرى» بار الاياقتار پايدالانادى، دەپ حابارلايدى infohub.kz.
تامىز-قىركۇيەك ايلارىندا قازاقستاندا تۇرعىن ءۇي نارىعىندا بەلسەندىلىك ارتادى. سەبەبى، كوپتەگەن تالاپكەرلەر ءىرى قالالاردان پاتەر ىزدەي باستايدى. ولار كوبىنەسە تاجىريبەسىز بولعاندىقتان، الاياقتار بۇعان تەز دەن قويادى. ەڭ كوپ تارالعان الداۋ سحەمالارىن قاراستىرايىق.
ەڭ كەڭ تارالعان ءتاسىلدىڭ ءبىرى – ونلاين پلاتفورمالار مەن الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى جالعان حابارلاندىرۋلار. ولار تىم تومەن باعامەن، ادەتتە نارىقتىق باعادان 20–30% ارزان بولىپ كەلەدى. ءتيىمدى ۇسىنىستى كورگەن قازاقستاندىقتار «جالعا بەرۋشىمەن» بايلانىسادى. الاياقتار ءارتۇرلى سىلتاۋمەن، مىسالى، پاتەرگە كوپ ادامنىڭ نيەت بىلدىرگەنىن ايتىپ، كەپىلدىك اقشانى اۋدارۋدى سۇرايدى. قۇرباندى سەندىرۋ ءۇشىن ولار قۇجاتتاردىڭ سۋرەتىن جىبەرۋى مۇمكىن (جەكە كۋالىك، ساتىپ الۋ-ساتۋ كەلىسىمى جانە ت.ب.)، ءبىراق ولار ينتەرنەتتەن جۇكتەلگەن نەمەسە ناعىز جالعا بەرۋشىلەردەن الدانعان قۇجاتتار. سوڭىندا، اقشانى جىبەرگەننەن كەيىن، پاتەردىڭ نە بوس ەمەس، نە مۇلدە جوق ەكەنى انىقتالادى.
تاعى ءبىر كەڭ تارالعان ءتاسىل – «قوسارلى جالعا بەرۋ»، ياعني ءبىر پاتەر بىرنەشە ادامعا بىردەي جالعا بەرىلەدى. الاياقتار پاتەردى تاۋلىكتىك جالعا الىپ، كورسەتىلىمدەر ۇيىمداستىرىپ، بىردەن بىرنەشە قۇربانمەن كەلىسىم جاسايدى. ءارقايسىسىنان ءبىر ايلىق تولەم مەن كەپىلدىك اقشا العان سوڭ، ولار ءىز-تۇسسىز جوعالادى. ناتيجەسىندە جالعا الۋشىلار اقشاسىز ءارى باسپاناسىز قالادى.
جاۋاپسىز ريەلتورلار دا ءقاۋىپتى. ولار باسپانا تابۋعا كومەكتەسەمىز دەپ ۋادە بەرىپ، الدىن الا قىزمەت اقىسىن تولەيتىن شارتقا قول قويعىزادى. سوڭىندا كليەنتتەرگە حابارلاندىرۋ سايتتارىنان جۇكتەلگەن نومىرلەر ءتىزىمىن جىبەرەدى، ال بارلىق كەلىسسوزدى ءوزىڭىز جۇرگىزۋگە تۋرا كەلەدى.
سونداي-اق، ارامزا جالعا بەرۋشىلەردى دە ەستەن شىعارماۋ كەرەك: ولار كىرگەننەن كەيىن باعانى كوتەرىپ، قوسىمشا اقى تالاپ ەتۋى نەمەسە كەپىلدىك اقشا مەن الدىن الا تولەنگەن قاراجاتتى قايتارماي، شارتتى بۇزۋ ءۇشىن جانجال شىعارۋى مۇمكىن.
الدانىپ قالماۋ ءۇشىن جالعا الۋشىلار قاتاڭ قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىن ۇستانۋى كەرەك. بىرىنشىدەن، الدىن الا تولەم جاساماڭىز: «برونداۋ» ءۇشىن اۆانس نەمەسە الدىن الا تولەمگە كەلىسپەڭىز. ريەلتوردىڭ قىزمەت اقىسى تەك قىزمەت كورسەتىلگەننەن كەيىن، چەك بەرىلگەن جاعدايدا عانا تولەنۋى ءتيىس. ەكىنشىدەن، باسپانا مەن قۇجاتتاردى جەكە بارىپ تەكسەرىڭىز: پاتەردى كورىپ، جەكە كۋالىك پەن جىلجىمايتىن م ۇلىككە تىركەلگەن قۇقىقتار (اۋىرتپالىقتار) تۋرالى انىقتامانى (فورما-2) سۇراڭىز. ونى بانك قوسىمشالارى مەن eGov Mobile ارقىلى الۋعا بولادى. ۇشىنشىدەن، جالعا بەرۋ شارتىن جاساسىڭىز، وندا تاراپتاردىڭ جەكە دەرەكتەرى، مامىلە شارتتارى (تولەم سوماسى، م ۇلىك ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك، قۇقىقتار جانە ت.ب.) كورسەتىلۋى كەرەك، سونىمەن قاتار م ۇلىكتىڭ ەگجەي-تەگجەيلى سيپاتتاماسىمەن قابىلداۋ-تاپسىرۋ اكتىسىن جاساڭىز.
جالعا بەرۋشىلەر دە الاياقتىقتىڭ قۇربانى نەمەسە ءتىپتى ەرىكسىز قاتىسۋشىسى بولۋى مۇمكىن، مىسالى، قوسارلى جالعا بەرۋ كەزىندە. سوندىقتان ەكى تاراپ تا جالعا بەرۋ شارتىنا قول قويۋعا مۇددەلى بولۋى كەرەك – بۇل ولاردىڭ مۇددەسىن قورعاپ، جاعىمسىز سالداردى بولدىرماۋعا كومەكتەسەدى.