Kaliforniya merkezli girişim Atoco, doğrudan havadan su çeken bir cihaz geliştirdi. Cihaz, yalnızca %13 nem oranında bile günde 300 litreye kadar su topluyor ve nemi serbest bırakmak için hafif bir ısıtma yeterli oluyor. Proje, 2025 yılında Nobel Kimya Ödülü'ne layık görülen kimyager Omar Yaghi tarafından kuruldu, infohub.kz sitesi bildiriyor.
Geliştirmenin temelinde metal-organik kafesler (MOF) bulunuyor. Bunlar sünger gibi davranan gözenekli malzemelerdir: havadaki su moleküllerini yakalarlar. İç yüzeyleri o kadar geniştir ki, bir gram malzemenin tüm gözeneklerinin toplam alanı iki futbol sahasının alanına ulaşabilir.
Malzeme nemi topladığında yaklaşık 38 °C'ye kadar ısıtılır. Su serbest kalır ve toplanabilir. Elektrik şebekesine bağlanmak şart değildir: örneğin endüstriyel ekipmanların çalışmasından arta kalan ısı bile yeterli olur.
Yaklaşık altı metre yüksekliğindeki test cihazı, Atoco'nun Kaliforniya'daki Irvine kentindeki ofisinin otoparkına kuruldu. Cihaz günde 300 litreye kadar su üretebiliyor. Gösterim sırasında hava sıcaklığı 32 °C'nin üzerindeydi, ancak cihaz neredeyse sessiz çalıştı. Güneş paneli yardımcı elektroniği beslerken, ısıtma için yaklaşık 66 °C sıcaklıkta bir ısı kaynağı kullanıldı.
Elde edilen suyun kalitesi distile su ile karşılaştırılabilir, ancak şirket şimdilik içilmesini önermiyor. Suyun içme suyu olarak satılabilmesi için güvenliğinin ve hijyen gerekliliklerine uygunluğunun onaylanması gerekiyor. Atoco, suyun içilebilir olduğu konusunda sorumluluk almak için henüz hazır değil.
Teknoloji özellikle veri merkezleri için umut verici görülüyor. Veri merkezleri sunucuları soğutmak için büyük miktarda su tüketirken aynı zamanda çoğu zaman çevreye salınan ısı üretirler. Atoco, bu ısıyı havadan nem çekmek için kullanmayı ve suyun bir kısmını sisteme geri kazandırmayı öneriyor.
Şirket, ABD ve Basra Körfezi ülkelerinde ortaklarıyla birlikte halihazırda beş prototip kurdu. Yıl sonuna kadar sipariş almaya başlamayı hedefliyor. Cihazın ticari versiyonunun günde 1.000 litreye kadar su üretmesi bekleniyor.
Atoco'nun tahminine göre, şu anda bir ton su üretimi yaklaşık 5 dolara (2.246 tenge) mal oluyor. Şirket, üç ila beş yıl içinde maliyeti 2 dolara (900 tenge) düşürmeyi hedefliyor. Bu başarılırsa, teknoloji yalnızca nehirlere, yer altı kaynaklarına ve deniz suyu arıtımına bel bağlamadan, suyun kıt olduğu yerlerde su elde etmenin bir başka yolu haline gelebilir.
Kazakistan için böyle bir teknoloji, sulama için suyun yetersiz olduğu kurak bölgelerde özellikle faydalı olabilir. Örneğin, 2025 yılında ülkede sulamaya alınan suyun yaklaşık %98'i yalnızca güney bölgelerine aitti. Cihaz uygun fiyatlı hale getirilebilirse, öncelikle tarım için su elde edilmesine yardımcı olacaktır.
Daha önce Kursiv LifeStyle, 2026 Nobel Kimya Ödülü'nü Henri B. Kagan ve Kenso Soai'nin kazandığını yazmıştı. Bilim insanları, kimyasal reaksiyonlarda moleküllerin bir "ayna" formunun diğerine karşı üstünlüğünün nasıl kendiliğinden ortaya çıkabileceğini keşfetmişti.