BM'nin nükleer denetim organı, İran'da denetim izni verilmeyen nükleer tesise ilişkin "endişelerinin arttığını" açıkladı, infohub.kz sitesi bildiriyor.
İran, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'na (UAEA) İsfahan kentinde uranyum zenginleştirme tesisi kurma planını geçen yılın haziran ayında, İsrail'in nükleer tesislere saldırı düzenlemesinden bir gün önce bildirmişti. ABD o ay saldırılara katıldı.
Haber ajanslarının gördüğü raporda UAEA'nın tesisin tam olarak nerede bulunduğunu da içinde nükleer materyal olup olmadığını da bilmediği belirtildi. Son savaşın başlamasından bu yana İran, ajans denetçilerinin nükleer tesislere girişini kısıtlıyor ve örgüte zenginleştirilmiş uranyum stokunu denetleme imkânı vermiyor.
2015 nükleer anlaşması uyarınca İran, zenginleştirilmiş uranyum stokunu 300 kilogramla, zenginleştirme düzeyini ise yüzde 3,67 saflıkla sınırlamayı kabul etmişti. Daha sonra her iki sınırı da aştı.
2025 yılının haziran ayındaki saldırılardan önce yaklaşık 441 kilogram, yüzde 60'a zenginleştirilmiş uranyum biriktirmişti — bu, silah düzeyine yakın bir gösterge.
İsfahan'daki nükleer kompleks ABD ve İsrail saldırılarından büyük hasar gördü, özellikle yer üstündeki bölümleri ağır zarar gördü. Yeraltı tesislerinin durumu ise henüz bilinmiyor.
UAEA, İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunun büyük bölümünün burada saklanıyor olabileceğini değerlendiriyor.
"Ajansın [İran'ın] nükleer materyali hakkında bilgi sahibi olmaması ve bunu doğrulamak için tesislere giriş imkânının bulunmaması — nükleer yayılma konusunda ciddi endişe yaratıyor... ve bunun derhal düzeltilmesi gerekiyor" denildi son raporda.
İran, İsfahan Yakıt Zenginleştirme Tesisi (İYZT) planını 12 Haziran 2025'te, UAEA'nın İran'ın nükleer güvence yükümlülüklerini yerine getirmediğini açıkladığı kararından kısa süre sonra kamuoyuna duyurmuştu.
İran başlangıçta denetçilerin tesise gitmesine izin vermeyi kabul etmiş, ancak ertesi gün İsrail'in saldırı başlatmasının ardından denetim durdurulmuştu.
UAEA'nın son çağrısı, örgütün İran'a benzer bir çağrıda bulunmasından yaklaşık bir yıl sonra yapılıyor. O dönemde ajans, saldırılardan "zarar görmeyen" 13 nükleer tesisin yalnızca bir bölümünü, zarar gören yedisinin ise hiçbirini denetlemediğini açıklamıştı.
ABD ve İsrail, İran'ın nükleer tesislerine, nükleer silah üretmesini engellemek amacıyla saldırı düzenlediklerini söyledi. İran bunu sürekli reddediyor ve nükleer programının yalnızca barışçıl sivil amaçlara yönelik olduğunu savunuyor.