Kazakistan sağlık sistemindeki yolsuzluk riskleri yalnızca kamu alımları aşamasında ortaya çıkmıyor; çok daha erken, finansmanın dağıtılması, ihtiyacın belirlenmesi veya devletin hangi sağlık hizmeti için ödeme yapacağına karar verilmesi sırasında ortaya çıkabiliyor. Bu konuyu yeni "Yolsuzluğun Anatomisi" dizisinde ekonomist Ruslan Sultanov kaleme aldı, infohub.kz sitesi bildiriyor.
Yazara göre sağlığı yalnızca bütçenin harcama kalemi olarak görmek yanlıştır. Sağlık, hastaneleri ve poliklinikleri, ilaç sektörünü, laboratuvarları, tıbbi cihaz üretimini, özel tıbbı, sigortacılığı, inşaatı, ekipmanı, dijital sistemleri ve lojistiği kapsayan tam teşekküllü bir ekonomi dalıdır.
Ulusal İstatistik Bürosu verilerine göre, Kazakistan'ın sağlık ve sosyal hizmet kuruluşlarının 2025 yılındaki cari gelirleri 4,2 trilyon tenge oldu. Bu faaliyetin gayri safi katma değeri, UİB'nin ön tahminine göre yaklaşık 2,9 trilyon tengeye, yani GSYH'nin %1,8'ine ulaştı.
Bununla birlikte sektörün ekonomi üzerindeki etkisi, GSYH'ye doğrudan katkısından daha geniştir. Sağlık durumu, insanların ne kadar ve ne kadar verimli çalışabileceğini belirler; sağlık sektörünün kendisi de ilaç, ekipman, teknoloji, araştırma, inşaat ve nitelikli uzman talebi yaratır.
Ekonomist, "Bu nedenle benim için sağlık, devletin sürekli para gönderdiği bir 'kuyu' değil" diyor.
Sultanov, bu alandaki yolsuzluğun özellikle pahalıya mal olduğunu vurguluyor. Bir milyar tengenin kaybı yalnızca bütçe fonlarının yitirilmesi değil, aynı zamanda alınamayan ekipman, ilaç, yetiştirilemeyen uzmanlar ve nihayetinde tıbbi yardımın kalitesi ve erişilebilirliği anlamına geliyor.
Ekonomist, sistemi farklı düzeylerde ele almayı planlıyor: bakanlıktan ve bölgeden hastaneye, başhekime, bölüm şefine, doktora ve hastaya kadar. Ayrıca ilaç ve ekipman alımlarını, inşaatı, laboratuvarları, özel klinikleri, sağlık hizmetlerinin finansmanını ve devlet tıbbı etrafındaki iş dünyasını ayrı ayrı inceleyecek.
Ona göre her düzeyin kendi parası, yetkileri ve kıt kaynakları, dolayısıyla kendi yolsuzluk riskleri var.
Sultanov, yolsuzluğun her zaman doğrudan para transferiyle ilgili olmadığını belirtiyor. Yolsuzluk fırsatı yaratan bir karar, ihale ilan edilmeden çok önce ortaya çıkabilir: kuralların belirlenmesi, finansmanın dağıtılması, yönetici atanması, ihtiyacın oluşturulması veya devletin ödeme yapacağı sağlık hizmetinin tanımlanması sırasında.
"Tam da oraya bakacağım. Her bölüm bir düzey veya bir mekanizma."
Dizi kapsamında ekonomist, kararı kimin verdiğini, tam olarak neyi kontrol ettiğini, paranın nerede ortaya çıktığını ve kararı etkilemenin kime yaradığını incelemeyi planlıyor. Ayrıca uluslararası uygulamaları ve bu tür şemaların tespit yöntemlerini ayrı ayrı ele alacağını sözlerine ekliyor.
Bununla birlikte Sultanov, tek başına yüksek fiyatın veya tek bir tedarikçinin varlığının yolsuzluğu kanıtlamadığını vurguluyor. Aynı durum başarısız bir yönetim kararı için de geçerli.
"Kırmızı bayrak, hüküm vermek değil, soru sormak için bir nedendir."
Dizinin ilk bölümü bakanlığa ayrılacak. Sultanov'a göre bu bölümde, devlet ilk ihaleyi ilan etmeden önce yolsuzluk riskinin nasıl ortaya çıkabileceğini gösterecek.
Daha önce "Kursiv", iki yaz ayında KNB'nin 200'den fazla yolsuzluk vakasını ortaya çıkardığını yazmıştı.