Opioid ilacı morfin, şiddetli ağrıyı etkili bir şekilde hafifletir, ancak aynı zamanda beyinde bağımlılıkla ilişkili süreçleri başlatabilir. Bu nedenle opioid ağrı kesiciler birçok ülkede sıkı kontrol altında satılmaktadır. Amerikalı bilim insanlarının fareler üzerinde yaptığı yeni bir araştırma, bu etkilerin ayrıştırılabileceğini gösterdi: ağrı kesici etki korunurken, beyin morfin ile 'ödül' arasında alışılmış ilişkiyi kurmayı bıraktı, infohub.kz sitesi bildiriyor.
Morfin ve diğer opioidler sadece ağrı merkezlerini değil, aynı zamanda beynin ödül sistemini de etkiler. Morfin, çekirdek accumbens'te (nucleus accumbens) dopamini artırır. Bu bölge motivasyon, öğrenme ve ilişkilendirme oluşumunda rol oynar. Bu nedenle uzun süre bilim insanları, dopamin artışının beynin morfin alımını zevkle ilişkilendirmesine yardımcı olduğunu ve bu yüzden tekrarlamak istediğini düşündüler. Ancak yeni araştırma, mekanizmanın daha karmaşık olabileceğini gösteriyor.
Araştırmacılar, çekirdek accumbens'teki küçük bir hücre grubunu - kolinerjik internöronları - incelediler. Bu hücreler nörotransmitter asetilkolin salgılar. Morfinin bu hücrelerin aktivitesini baskıladığı ve asetilkolin salınımını azalttığı ortaya çıktı. Bilim insanları, morfin ile ödül hissi arasındaki ilişkinin oluşumu için bu değişikliğin gerekli olabileceğini varsaydılar.
Hipotezi test etmek için araştırmacılar, belirli bir hücre tipini hedefleyebilen DART teknolojisini kullandılar. Bu teknolojiyle, opioidlerin etkisini bloke eden naloksonu modifiye ettiler. Sonuç olarak, morfinin etkisini çekirdek accumbens'teki kolinerjik nöronlara özel olarak engelleyebildi, ancak ilacın diğer beyin bölgelerindeki etkisini bloke etmedi. Ardından farelere morfin verildi ve ilacı aldıkları yere geri dönüp dönmeyecekleri test edildi. Bu test, hayvanın belirli bir yeri maddenin keyifli etkisiyle ilişkilendirip ilişkilendirmediğini değerlendirmek için kullanılır.
Morfinin kolinerjik nöronlar üzerindeki etkisi bloke edildiğinde: fareler morfinle ilişkili yeri tercih etmeyi bıraktı; ilacın ağrı kesici etkisi korundu; morfin çekirdek accumbens'te dopamin seviyesini hala artırdı. Görünüşe göre, farelerde tek başına dopamin artışı 'ödül' ile ilişkilendirme oluşturmak için yeterli değildi. Sonuçlar, morfinin daha karmaşık bir etki mekanizmasına işaret ediyor. İlaç aynı anda dopamini artırır ve kolinerjik nöronların aktivitesini azaltır, bu da asetilkolin salınımının azalmasına yol açar. Araştırmacılar, bu süreçlerin kombinasyonunun beynin morfin ile keyifli etkisi arasında bağlantı kurmasına yardımcı olabileceğini düşünüyor.
Yazarlar, keşfedilen mekanizmanın ağrı kesici geliştirmek için potansiyel olarak yeni bir hedef açtığını düşünüyor. Teorik olarak, bilim insanları güçlü ağrı kesici etkiyi koruyan ancak daha az bağımlılık yapan ilaçlar yaratmayı deneyebilirler. Gelecekteki araştırmalarda, bu yaklaşımın sadece farelerde değil insanlarda da işe yarayıp yaramadığının doğrulanması gerekiyor. Bu yılın başlarında bilim insanları, bağımlılık yapmayan ve ameliyat sonrası opioidlerin yerini alabilecek yeni bir non-opioid ilaç test ettiler, 'Kursiv' bildirdi.