Kazakistanlı çiftçiler, Orta Asya'ya ucuz Rus tahılının akın etmesi nedeniyle geleneksel pazarlarını kaybetme riskiyle karşı karşıya. Bu durum sektörde mali krize yol açabilir, infohub.kz sitesi bildiriyor.
Kazakistan Tahıl Birliği Analiz Komitesi Başkanı Yevgeniy Karabanov, Tenge Talks YouTube kanalına verdiği röportajda, Rusya'nın geleneksel dış pazarlara tahıl ihracatında zorluklarla karşılaştığını ve alternatif yollar aradığını, bunların arasında Orta Asya ülkelerinin de bulunduğunu söyledi. Bu durum, Kazak buğday ve un üreticileri için doğrudan bir tehdit oluşturuyor; çünkü kilit alıcılarını kaybedebilirler.
Uzman somut bir örnek verdi: Rusya'nın ana tahıl ihracat merkezlerinden biri olan Rostov bölgesinde, dördüncü sınıf buğday çiftliklerde ton başına yaklaşık 6 bin ruble, yani yaklaşık 31,5 bin tengeye satılıyor. Karşılaştırma için, Kazakistan'da benzer buğday ton başına yaklaşık 85-90 bin tenge. Karabanov, "Aradaki farka bakın. Ve fiyat düşmeye devam ediyor. Büyük miktarda tahıl talep görmüyor çünkü ihraç edilemiyor" dedi.
Uzman, asıl tehlikenin Rus tahılının Kazakistan'a doğrudan ithalatından ziyade dış pazarlardaki rekabetten kaynaklandığını düşünüyor. Özbekistan, Tacikistan, Kırgızistan, Türkmenistan ve Afganistan geleneksel olarak Kazak ürünlerinin ana satış pazarlarıdır. Ancak şimdi bu pazarlara daha ucuz Rus tahılı ve unu giriyor. Karabanov, "Geleneksel tüketicilerimiz daha ucuz Rus tahılına yönelirse, bizim tahılımıza talep kalmayacak" diye vurguladı.
Bu durumda Kazak çiftlikleri ya fiyatları düşürmek zorunda kalacak ya da hasatlarını satmakta sorunlarla karşılaşacak. Ancak fiyat indirim olanakları, uzmanın tahminine göre KDV hariç ton başına yaklaşık 70-80 bin tenge olan üretim maliyetiyle sınırlıdır. Uzun süreli fiyat düşüşü, bazı çiftliklerin hasatlarını zararına satmak zorunda kalmasına yol açabilir.
Karabanov, artık olası aşırı kârlardan değil, çiftçilerin hayatta kalmasından söz edildiğini düşünüyor. Çiftçiler, kuraklık ve hasat sırasındaki yağmurların ürün kaybına ve fiyatların ton başına 50 bin tenge altına düşmesine yol açtığı zorlu 2023 yılının ardından hâlâ toparlanmaya çalışıyor. Sonraki iki yıl boyunca çiftlikler mali açıkları ve borçları kapattı. Yeni fiyat şoku, onları tekrar zor duruma sokabilir ve bir sonraki ekim sezonu için işletme sermayesi eksikliğine neden olabilir.
Ayrıca, mevcut Rus tahıl arzı maksimum seviyede olmayabilir. Sibirya, Altay ve Urallarda toplu hasat henüz başlamadı ve bu bölgelerden gelen tahıl piyasaya çıktığında arz daha da artabilir. Karabanov, yaşananları Kazak tahıl piyasası için "en kötü senaryo" olarak nitelendirdi ve hükümetin yerli üreticileri desteklemek için alışılmadık önlemler alması gerekebileceğini söyledi.
İthalata yönelik bazı kısıtlamalar zaten yürürlükte: 27 Temmuz'dan itibaren Kazakistan, karayolu ve su yoluyla buğday ithalatını yasakladı; demiryolu ile tedarik ise yalnızca yerli işleyicilere ve kümes hayvanı çiftliklerine izin veriliyor. Ancak bu önlemler üçüncü ülke pazarlarındaki rekabet sorununu çözmüyor.