Kazakistan Cumhuriyeti Ulusal Ekonomi Bakanlığı, akaryakıtın toptan satışında uygulanan ek tüketim vergisinin %95'ten %50'ye düşürülmesini öngören bir karar taslağı yayımladı. Belge «Açık NPA» portalında yer alıyor ve tartışma süreci 5 Kasım'a kadar sürecek; bu bilgiyi infohub.kz sitesi aktarıyor.
Hatırlatmak gerekirse, 22 Eylül 2026'da petrol ürünlerinin toptan fiyatlarının artırılması sırasında uygulanan ek akaryakıt tüketim vergisinin %50'den %95'e çıkarılmasına ilişkin hükümet kararı yürürlüğe girmişti. Bu tedbir piyasa katılımcılarında endişe yarattı: analistler, bunun nihayetinde son tüketici için benzin ve dizel fiyatlarının artmasına yol açabileceğini belirtirken, petrol üreticisi şirketler büyük zararlar bekliyordu. Hesaplamalarına göre, Atyrau Petrol Rafinerisi (ANPZ) örneğinde, %95'lik tüketim vergisi oranıyla ton başına akaryakıt kaybı 33.472 tenge olacaktı.
Şimdi ise %50'lik oran geri getirilebilir. Belgede, taslağın «petrol üreticisi kuruluşların ekonomik etkisini iyileştirmek ve sektör işletmelerinin gelişimi ile modernizasyonu için yatırım imkânlarını genişletmek amacıyla» hazırlandığı belirtiliyor. Beklenen sonuçların süresi Ocak 2027 olarak belirlendi. Bunun sonucunda son tüketiciler için benzin ve dizel fiyatlarında keskin artış riski ortadan kalkabilir.
Ancak diğer faktörler akaryakıt fiyatlarının artma sürecinin süreceğine işaret ediyor. Kazakistan'daki akaryakıt fiyatları komşu ülkelere kıyasla düşük kalmaya devam ediyor ve aradaki fark iki katı aşabiliyor. Bu kadar düşük bir fiyatı sağlamak için petrolün iç piyasada neredeyse maliyetine zorunlu satışı mekanizması uygulanıyor: petrol varil başına yaklaşık 100 dolar olsa bile rafinerilere örneğin 30 dolardan teslim edilmesi gerekiyor.
Sonuç olarak petrol üreticisi şirketler, nakliye ve diğer giderler dikkate alındığında bu durum zarar getirdiği için rafinerilere tedarik konusunda ilgilerini kaybediyor. Onlar için petrolü yurt dışına satmak, iç üretimi geliştirmeye çalışmaktan daha kârlı.
Finansçı Galim Husainov'un daha önce belirttiği gibi, akaryakıt fiyatlarındaki fark ekonominin iki olumsuz sonucuna yol açıyor: kıtlık riski ve yılda yaklaşık 150 milyar tenge zararla yasa dışı yurt dışına çıkarma ile ucuz benzin, düşük park ücretleri ve düşük cezaların birleşimi; bu da araç parkının büyümesine, trafik sıkışıklığına ve hava kalitesinin bozulmasına neden oluyor. Ona göre tüm bu faktörler kaçınılmaz olarak Kazakistan'da akaryakıta piyasa fiyatlarının uygulanması gerekliliğine yol açacak; bu da tüm ekonominin yararınadır. Ancak süreç kademeli ilerleyebilir, çünkü AEB ülkelerinde akaryakıt maliyetlerinin eşitlenmesine yönelik planlar 2030'a ertelendi.