Kazakistan'da araç satışı genellikle devlete ek yükümlülük doğurmaz; ancak bazı durumlarda değer artışı üzerinden vergi gündeme gelir. Hangi hallerde kişisel gelir vergisi (İPН) ödenmesi gerektiği ve bu verginin nasıl doğru hesaplanacağı, Mangistau Bölgesi Devlet Gelirleri Dairesi tarafından açıklandı; haber infohub.kz sitesinde yer aldı.
Genel kural olarak, aracını satan malik bütçeye ek bir ödeme yapmaz. İPН yükümlülüğü yalnızca iki koşulun aynı anda gerçekleşmesi halinde doğar: taşıtın devlet tescil tarihinden itibaren bir yıldan kısa süre malikte bulunması ve satış fiyatının ilk alım bedelinden yüksek olması.
Malik, aracı aldığı bedelle aynı fiyata ya da daha düşük bir fiyata satmışsa vergiye tabi gelir oluşmaz. Araç bir yıl veya daha uzun süre Kazakistan'da kayıtlı kalmışsa, kârla satılmış olsa bile İPН ödenmesi gerekmez.
Yabancı tescildeki araçlar için farklı bir düzen geçerlidir: burada sahiplik süresinin önemi yoktur. Satış fiyatı ilk bedeli aşıyorsa, araç ne kadar süre malikte kalmış olursa olsun vergi doğabilir.
Değer artışından elde edilen gelir iki oranda vergilendirilir: 8 500 AÖK'e (2026'da 36 762 500 tenge) kadar olan gelir tutarı için %10, bu eşiği aşan kısım için %15.
Hesaplama örneği: 10 milyon tengeye alınan bir araç sekiz ay sonra 12 milyon tengeye satıldı. Aradaki fark 2 milyon tengedir ve vergi tam olarak bu tutar üzerinden hesaplanır; %10 oranında bu 200 bin tengeye denk gelir. Yani aracın tüm bedeli değil, yalnızca elde edilen kâr vergilendirilir.
İthal araçlarda ilk bedele genellikle ödenen gümrük ödemeleri — vergiler, katma değer vergisi, özel tüketim vergileri, geri dönüşüm ücreti — dahil edilir; ancak bunun için belgeleyici evraklar gereklidir.
Bazen malik aracın ilk bedelini bilmez; örneğin araç hediye ya da miras yoluyla edinilmişse. Bu durumda ilk bedel, mülkiyet hakkının doğduğu tarihteki piyasa fiyatı olarak kabul edilir ve bunun bağımsız bir değerleme raporuyla teyit edilmesi gerekir.
Araç satışında değer artışından gelir elde edilmişse, Kazakistan vatandaşı bunu kendisi beyan etmek ve İPН ödemekle yükümlüdür. Bunun için gelir ve mal varlığı beyannamesi 270.00 formunda, satışın gerçekleştiği yılı takip eden yılın en geç 15 Eylül'üne kadar verilmeli; verginin kendisi ise beyan süresinin bitiminden itibaren 10 takvim günü içinde ödenmelidir.
Örneğin 2026'da satılan bir araç için beyanname en geç 15 Eylül 2027'de verilmeli, vergi ise 25 Eylül'e kadar ödenmelidir. Değer artışından gelir ve vergi doğmamışsa beyanname verilmesi gerekmez. Beyan ve ödeme sürelerini kaçırmamak gerekir; gecikme halinde yaptırımlar öngörülmüştür.
Benzer kurallar gayrimenkul alanında da geçerlidir; ancak konutun İPН doğmadan satılabilmesi için asgari süre burada 2 yıldır. Bu düzenlemeler 2026'dan itibaren yürürlüktedir.