Kazakistan Yüksek Denetim Odası, gaz sektörünün geliştirilmesine yönelik ulusal kaynakların etkin kullanımına ilişkin denetim sonuçlarını açıkladı ve 24,1 milyar tenge tutarında mali ihlal tespit etti, infohub.kz sitesi bildiriyor.
Oda toplantısı Alihan Smailov başkanlığında gerçekleştirildi. Denetim sektörün kilit alanlarını kapsadı: iç piyasanın ticari gazla arzı, kaynak tabanının geliştirilmesi, yatırım projelerinin hayata geçirilmesi, bölgelerin gazlaştırılması ve gaz taşıma altyapısının durumu.
Denetçiler, Kazakistan'ın önemli bir kaynak tabanına sahip olduğunu tespit etti: toplam gaz rezervleri 3,8 trilyon m³ olarak tahmin ediliyor ve 2022–2025 yıllarında brüt üretim 239,5 milyar m³ oldu. Buna karşın iç piyasa için ticari gaz üretimi daha yavaş bir hızda gelişiyor ve vatandaşların ve ekonominin artan ihtiyaçlarını karşılayamıyor.
«Aynı zamanda iç piyasanın sınırlı sayıda yer altı kaynak kullanıcısına bağımlılığı sürüyor ve tedarik edilen gazın kalitesi her zaman gerekli standartlara uymuyor. Özellikle standart dışı ticari gaz, kompresör ekipmanının aşınmasını artırıyor ve Ulusal Operatörü yurt dışına ihracatta indirim yapmaya zorluyor», deniyor denetçilerin raporunda.
Denetçilere göre sektördeki stratejik planlama sistemi, iç tüketimin artışı, kaynak tabanının geliştirilmesi ve yeni işleme kapasitelerinin devreye alınması arasında gerekli uyumu sağlamıyor.
«Program belgelerinde jeolojik araştırmaların teşvik edilmesi, yer altı depolamanın geliştirilmesi, sektörün dijital dönüşümü ve risk yönetimine ilişkin göstergeler ve tedbirler eksik. Ayrıca Ulusal Operatörün Stratejisi de kuzey bölgelerinin gazlaştırılmasında mali güvence bulunmaması, kaynak tabanının yönetiminde etkili mekanizmaların olmaması ve BT altyapısının hazır olmaması gibi sistemik sorunların çözümüne yönelik hedefler içermiyor», ifadelerine yer veriliyor raporda.
Denetim sonuçlarına göre 24,1 milyar tenge tutarında mali ihlal ile 18,2 milyar tenge tutarında etkisiz planlama ve bütçe kaynaklarının kullanımı tespit edildi. Denetim sırasında bütçeye 59,4 milyon tenge geri ödendi, 20,2 milyar tenge daha muhasebe yoluyla ve işlerin yapılmasıyla telafi edildi.
Ayrıca Ulusal Operatörün işletmelerinin 20 bin km'den fazla ana gaz boru hattını ve yaklaşık 77 bin km gaz dağıtım şebekesini işlettiği belirlendi. Ancak altyapının önemli bir kısmı uzun zaman önce inşa edilmiş ve normatif sürelerin üzerinde işletiliyor; modernizasyon ve onarımlar ise yetersiz hızda yürütülüyor.
Denetçiler, bölgesel dengesizliğin giderilmesi ve inşa edilen tesislerin işletmeci kuruluşlara zamanında devredilmesi üzerindeki kontrolün artırılması gerektiğine dikkat çekti. Bu arada 2025 yılı sonuçlarına göre nüfusun gazlaştırılma oranı %64,2'ye ulaştı: 13,1 milyon kişi doğal gazla donatıldı, gazlaştırılan yerleşim yeri sayısı 2 240 oldu.
Yüksek Denetim Odası, tüm denetim kapsamındaki kuruluşlara tespit edilen ihlallerin giderilmesine yönelik somut talimatlar gönderdi. Bu çalışmanın tamamen tamamlanana kadar takip altında tutulacağı belirtiliyor. Ayrıca gaz sektörünün yönetim sisteminin iyileştirilmesi, kaynak tabanının güçlendirilmesi ve altyapının modernizasyonuna yönelik öneriler geliştirildi.