Kazakistan'da konutların önemli bir kısmı ipotekli kredilerle satın alınıyor; çünkü birçok vatandaş için kendi dört duvarına sahip olmanın tek yolu bu. Yine de gayrimenkul ilanlarında hâlâ "yalnızca nakit" veya "ipotekli alıcılar rahatsız etmesin" gibi ifadelere rastlanıyor. Satıcılar, işlemin uzun sürmesinden ve paranın gecikmesinden çekiniyor. Ancak Krışa portalının belirttiğine göre bu korkuların çoğu artık geçerliliğini yitirmiş varsayımlara dayanıyor; bu haberi infohub.kz sitesi aktarıyor.

En büyük yanılgılardan biri, ipotekli bir işlemin çok zaman aldığı düşüncesi. İpotekle konut almak gerçekten de ek prosedürler gerektiriyor: gayrimenkul değerlemesi, belge kontrolü ve banka onayı. Ancak bu, işlemin mutlaka uzayacağı anlamına gelmiyor. Ortalama olarak işlem şu sürelerde tamamlanıyor: konut değerlemesi — 1–3 gün; belge kontrolü ve banka onayı — 1–5 gün; noter işlemleri ve tapu kaydı — 1 gün.

Satıcıların reddetmesinin bir başka nedeni de paranın ne zaman geleceği endişesi. Bu özellikle hemen başka bir gayrimenkul almayı planlayan satıcılar için önemli. Tapu devri tescil edildikten sonra banka parayı satıcıya gönderiyor. Kurallara göre bu 14 güne kadar sürebiliyor, ancak genellikle para 2–3 gün içinde ulaşıyor. Para banka hesabına yatırılıyor. Transfer komisyonu bankaya ve seçilen ödeme yöntemine göre değişiyor. Ayrıca ipotekli işlemin noter masrafı daha düşük — yalnızca 4 aylık hesaplama göstergesi (AEG), yani 2026'da 17 300 tenge. İpoteksiz normal bir işlemde ise tarife 12 AEG, yani 51 900 tenge.

krisha.kz satış departmanı başkanı İmran Osmanov'a göre, şu anda ipotekli işlemler pazarın yaklaşık %30'unu, Almatı ve Astana'da ise %50'ye kadarını oluşturuyor. Satıcının ipotekli alıcıları reddetmesinin bir anlamı yok. Bu alıcılar daha kalabalık, işlem banka denetiminden geçiyor ve para nakit dışı yöntemle geliyor — yasa dışı işlem veya dolandırılma riski minimum.

Belirtelim ki bazı satıcılar, sözleşmede gayrimenkulün tam değerini göstermek istemedikleri için ipotekli alıcıları reddediyor. Bunun nedeni, dairenin yeniden satışında vergiyi azaltma isteği olabilir. Daire alıp kısa süre sonra daha yüksek fiyata satan kişiler var. Bu kişiler elde ettikleri kârdan vergi ödemek istemiyor. Ancak ipotekli bir işlemde banka dairenin değerini ve belgeleri kontrol ediyor, bu yüzden fiyatı düşük göstermek mümkün olmuyor. Öte yandan sözleşmede değerin düşük gösterilmesi alıcı için de risk yaratıyor. Bir anlaşmazlık durumunda alıcı yalnızca belgelerde resmî olarak belirtilen tutarı geri alabiliyor.