Kazakistan'da birçok daire sahibi, kiracılarını geçici olarak kaydettirmekten çekiniyor: bazıları kiracıların mülk üzerinde hak iddia edebileceğinden korkarken, diğerleri kira süresi bittikten sonra kişinin kaydını silmenin zor olacağını düşünüyor. Ancak "Krışa" portalının belirttiğine göre bu korkular yersiz — kiralık konutta kayıt, dairede pay sahibi olma hakkı vermez ve kiracıyı mülk sahibi yapmaz, diye bildiriyor infohub.kz sitesi.
Avukat Bahıt Kasımbekov, ikamet kaydının mülkiyet hakkıyla hiçbir ilgisi olmadığını vurguluyor. Ev sahibi, kişiyi hem kaydettirme hem de kimsenin onayı olmadan her an kaydını silme hakkına sahiptir. Böylece, geçici kayıt yapıldıktan sonra bile kiracı dairede pay sahibi olmaz ve mülkü satma, bağışlama veya ipotek etme hakkı ev sahibinde kalır.
Peki kiracı neden ikamet kaydına ihtiyaç duyar? Geçici kayıt, kişinin yaşadığı yeri teyit eder ve gerekli sosyal hizmetlerden yararlanmasını sağlar. Örneğin, bir çocuğun okula veya anaokuluna kaydı için ve bir polikliniğe bağlanmak için gerekli olabilir. Ayrıca, gerçek ikamet yeri bilgileri göç, kolluk kuvvetleri ve vergi makamları için gereklidir.
Ev sahibi bir daireyi kiralıyorsa ve içinde kiracılar yaşıyorsa, onların ikamet yerine kaydını sağlamakla yükümlüdür. Kiralama durumunda geçici kayıt yapılır, kalıcı kayıt ise önceki adreste kalır. Geçici kayıt bir aydan bir yıla kadar bir süre için yapılır. Kiracı taşınır ve yeni adreste kaydolursa, önceki kayıt otomatik olarak sona erer. Kayıt süresi bittiği halde kiracı dairede yaşamaya devam ediyorsa, kaydın yeniden yapılması gerekir.
Kiracının kayıt olmadan yaşaması durumunda hem ev sahibine hem de kiracının kendisine para cezası verilebilir. Ev sahibini şu cezalar bekliyor: 10 aylık hesaplama göstergesi (AHS), yani 43.250 tenge; yıl içinde tekrarlanan ihlalde 20 AHS, yani 86.500 tenge. Ev sahibi, taşınmış olan kiracının kaydını silmezse ceza 5 AHS, yani 21.625 tenge olur. Kiracı için öngörülen cezalar ise şöyle: 7 AHS, yani 30.275 tenge; yıl içinde tekrarlanan ihlalde 13 AHS, yani 56.225 tenge.
Önemli: Astana ve Almatı'da ikamet kaydına sınırlama getirildi — bir kişi başına dairenin toplam alanından en az 15 metrekare düşmelidir. Örneğin, 30 "metrekarelik" bir dairede genel kurala göre iki kişi kaydedilebilir. Eğer iki kişi zaten kayıtlıysa, üçüncü bir yabancı kişi reddedilir.
Kiracı nasıl kaydedilir? Geçici ikamet kaydı, ev sahibinin onayıyla çevrimiçi olarak yapılır. Bunun için: kiracının geçici kayıt başvurusunda bulunması; ev sahibinin İİN'sini ve kayıt süresini belirtmesi; ev sahibinin onayı teyit etmesi; her iki tarafın başvuruyu elektronik dijital imza (EDİ) ile imzalaması gerekir. Hizmet ücretsizdir ve genellikle 15 dakikadan fazla sürmez. Elektronik hükümet portalı, eGov Mobile, banka uygulamaları veya Nüfus Hizmetleri Merkezi (NHM) aracılığıyla yapılabilir.