2026 Nobel Kimya Ödülü'nü Henri B. Kagan ve Kenso Soai kazandı — bilim insanları, kimyasal tepkimelerde moleküllerin bir "ayna" biçiminin diğerine karşı üstünlük kazanabileceğini ortaya koydu, infohub.kz sitesinin haberine göre.
Ödül sahipleri, bilim insanlarının 100 yıldan uzun süredir kafa yorduğu bir soruyu açıklığa kavuşturmayı başardı.
Doğadaki birçok molekül, örneğin insanların yapısını oluşturan amino asitler, iki ayna biçimine sahiptir (tıpkı sol ve sağ el gibi). Canlı organizmalarda ise her zaman bu biçimlerden yalnızca biri kullanılır. Doğanın neden tam olarak bunu seçtiği ve bu asimetrinin nasıl ortaya çıktığı uzun süre anlaşılamadı.
Henri B. Kagan ve Kenso Soai, otokataliz ve doğrusal olmayan etkiler gibi özel kimyasal süreçleri keşfetti. Basit bir ifadeyle, istenen türdeki ayna moleküllerini kendi kendine "çoğaltabilen" tepkimeler buldular. Bu keşif, Dünya'da yaşamın ortaya çıktığı ilk dönemlerde moleküllerin yalnızca bir biçimi lehine nasıl bir üstünlük doğmuş olabileceğini açıklıyor.
Nobel Kimya Komitesi Başkanı Heiner Linke, bilim insanlarının çalışmasını bir asırdan fazla süredir var olan kimyasal bir bilmecenin çözümü olarak nitelendirdi.
Üstelik bunun tıpta kritik bir önemi var. Birçok ilaç yalnızca doğru ayna molekülü biçiminde etki gösterir; onun eşi ise faydasız, hatta tehlikeli olabilir. Kagan ve Soai'nin keşfi, modern ilaçların güvenliğini doğrudan etkileyebilir.
Belirtelim ki 2026'da Nobel Ödülü bir yıl dönümünü kutluyor — 125 yıl — ve bu kez para ödülünün miktarı 12 milyon İsveç kronuna (yaklaşık 540 milyon tenge) çıkarıldı.
Daha önce Kursiv LifeStyle, tıp ve fizyoloji alanındaki "Nobel" ödülünün optogenetik yöntemini geliştiren bilim insanlarına verildiğini yazmıştı. Yöntemin geliştiricileri — ABD'den Karl Deisseroth ile Almanya'dan Peter Hegemann ve Georg Nagel — örneğin korku, depresyon, hafızadan "sorumlu" hücrelerin tabiri caizse açılıp kapatılabilmesini sağlayan bir mekanizma geliştirdi.