5 Ekim 2026'da Karolinska Enstitüsü bünyesindeki Nobel Meclisi, Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü'nün sahiplerini açıkladı. Ödülü, bugün beyin işleyişinin incelenmesinde kullanılan optogenetik yönteminin temelini atan keşifleri nedeniyle Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel alacak. Bu haberi infohub.kz sitesi duyurdu.
Bu keşfin öyküsü tek hücreli bir alg olan Chlamydomonas ile başladı. Alman bilim insanı Peter Hegemann, bu algın ışık kaynağının yönünü nasıl belirlediğini ve ona doğru nasıl yüzdüğünü merak etti.
2000'li yılların başında Hegemann, Georg Nagel ile birlikte algda sıra dışı bir protein keşfetti: kanalrodopsin. Bu protein hücre yüzeyinde bulunur ve mavi ışığa tepki verir. Işık proteine ulaştığında proteinde bir kanal açılır ve hücrenin içine yüklü parçacıklar, yani iyonlar girmeye başlar. Bu da elektriksel bir impuls oluşturur.
Bu proteinin geni başka bir hücreye aktarıldığında o hücrenin de ışığa duyarlı hale geldiği ortaya çıktı.
Karl Deisseroth bu özelliği sinir hücreleri üzerinde çalışırken kullandı. Kanalrodopsin genini sıçanların nöronlarına yerleştirdi ve ardından mavi ışık yardımıyla bu hücrelerin sinir sinyali üretmesinin sağlanabileceğini gösterdi.
İki yıl sonra Deisseroth aynı ilkeyi bu kez canlı farelerin beyninde kullanmayı başardı. Böylece optogenetik doğdu.
İlkesi oldukça basittir: bilim insanları sinir hücrelerini ışığa duyarlı hale getirir, ardından ışık sinyaliyle bu hücrelerin çalışmasını etkinleştirebilir ya da baskılayabilir.
Optogenetik ortaya çıkmadan önce bilim insanları için beyin işleyişindeki neden-sonuç ilişkilerini kurmak zordu. Belirli bir eylem sırasında beynin hangi bölgelerinin etkinleştiğini gözlemleyebiliyorlardı, ancak bu süreci tam olarak bu hücrelerin yönettiğini her zaman kanıtlayamıyorlardı.
Optogenetik, bellek, duygular ve davranışla bağlantılı nöral devrelerin çok daha hassas biçimde incelenmesini mümkün kıldı. Yöntem, nörolojik ve psikiyatrik hastalıklara yönelik araştırmalarda kullanılıyor.
Şu anda araştırmacılar optogenetiğin tıpta, bunlar arasında insanlarda görme yetisinin yeniden kazandırılması amacıyla da kullanılma olasılığını inceliyor.
Daha önce Kursiv Health, bilim insanlarının uzayda yapay göz lensleri üzerinde deneyler yürüttüğünü, bunun ileride kozmonotların ameliyat edilmesi için kullanılmasının amaçlandığını yazmıştı.