- 13 ءساۋ. 2015 00:00
- 239
بالعوجا ءبيدىڭ بالاسىنا جازعان حاتى
بالعوجا جاڭبىرشى ۇلى (تۋعان جىلى بەلگىسىز - 1860) - بي. ىبىراي ءالتىنساريننىڭ اتاسى. ورتا ءجۇزدىڭ قىپشاق تايپاسىنىڭ ۇزىن رۋىنان شىققان. ىبىراي التىنسارين ءوزىنىڭ 1879 جىلى جارىق كورگەن «قازاق حرەستوماتياسى» كىتابىنا «بالعوجا ءبيدىڭ بالاسىنا جازعان حاتى» دەگەن ولەڭدى ەنگىزگەن.
ءۇمىت ەتكەن كوزىمنىڭ نۇرى، بالام،
جانىڭا جاردەم بەرسىن قۇداي تاعالام.
اتاڭ مۇندا اناڭمەن ەسەن-امان،
ءسۇيىپ، سالەم جازادى بۇگىن ساعان.
اتاڭدى ساعىندىم دەپ اسىعارسىڭ،
ساباققا كوڭىل بەرسەڭ، باسىلارسىڭ.
اتا-اناڭ، ونەر بىلسەڭ، اسىرارسىڭ،
نادان بوپ بىلمەي قالساڭ، اھ ۇرارسىڭ.
شىراعىم، مۇندا جۇرسەڭ، نەتەر ەدىڭ؟
قولىڭا قۇرىق الىپ كەتەر ەدىڭ.
تەنتىرەپ ەكى اۋىلدىڭ اراسىندا
جۇرگەنمەن، نە مۇراتقا جەتەر ەدىڭ؟!
***
اراز بول، كەدەي بولساڭ، ۇرلىقپەنەن،
كەتە بار كەسسە باسىڭ شىندىقپەنەن.
قورەك تاپ بەينەتتەن دە، ءتاڭىرىڭ جاردەم،
تەلمىرمە ءبىر ادامعا مۇندىقپەنەن.
ادامعا ءبىر وزىڭدەي كوزىڭ سۇزبە،
ءبىر ءادىل، قازىناسى كەڭ پاتشاڭدى ىزدە.
قورەكسىز ەش پەندەسىن قالدىرمايدى،
جاراتقان ءبىر تاڭىرىڭنەن كۇدەر ۇزبە.
ماقتانبا باقىتتىمىن دەپ باعىڭىزعا،
قارتايماق قيىن ساۋدا تاعىڭىزدا.
ىسكە اسپاي باق-داۋلەتتىڭ قالۋى وڭاي،
باسىڭنان باعىڭ تايعان شاعىڭىزدا.
ماقتانبا سۇلۋمىن دەپ اجارىڭا،
اجارسىز ادامداردى ال نازارىڭا.
زىليحا، جۇسىپپەنەن سۇلۋ وتكەن،
تۇرماعان اجار ارا اجالىنا.
جۇيرىكتە بولمايدى كورىك سىنالماعان…
ب ا ق تايسا، ەرگە داۋلەت قۇرالماعان…
مەڭزەگەن اسقار تاۋعا ەسىل كوڭىل،
دۇنيەدە ەش نارسەدەن تىنا الماعان.
ارىق مال جان جولاتپاس ءبىر جالدانسا،
پەندە ويلار كەمىمەن دەپ ءبىر مالدانسا.
قادامى ءازىز ەردىڭ ۇزامايدى،
جىگىتكە باقىت شىركىن سىرت اينالسا.
اعايىن جات بولادى الىس بولسا،
بولادى جات تا جاقىن، تانىس بولسا.
دوستارىڭ، دۇشپان تۇگىل، تابالايدى،
اياعىڭ ءبىر نارسەدەن شالىس بولسا.
اسىلى زالىمداردىڭ لايلاندى،
دۇنيەنى، ماعان دەسەڭ، شىر اينالدى.
يت ۇرەر جاقسىعا دا، جامانعا دا،
قىلماعى ءبىراق زالال قۇدايدان-دى.
ءۇمىت ەتكەن كوزىمنىڭ نۇرى، بالام،
جانىڭا جاردەم بەرسىن قۇداي تاعالام.
اتاڭ مۇندا اناڭمەن ەسەن-امان،
ءسۇيىپ، سالەم جازادى بۇگىن ساعان.
اتاڭدى ساعىندىم دەپ اسىعارسىڭ،
ساباققا كوڭىل بەرسەڭ، باسىلارسىڭ.
اتا-اناڭ، ونەر بىلسەڭ، اسىرارسىڭ،
نادان بوپ بىلمەي قالساڭ، اھ ۇرارسىڭ.
شىراعىم، مۇندا جۇرسەڭ، نەتەر ەدىڭ؟
قولىڭا قۇرىق الىپ كەتەر ەدىڭ.
تەنتىرەپ ەكى اۋىلدىڭ اراسىندا
جۇرگەنمەن، نە مۇراتقا جەتەر ەدىڭ؟!
***
اراز بول، كەدەي بولساڭ، ۇرلىقپەنەن،
كەتە بار كەسسە باسىڭ شىندىقپەنەن.
قورەك تاپ بەينەتتەن دە، ءتاڭىرىڭ جاردەم،
تەلمىرمە ءبىر ادامعا مۇندىقپەنەن.
ادامعا ءبىر وزىڭدەي كوزىڭ سۇزبە،
ءبىر ءادىل، قازىناسى كەڭ پاتشاڭدى ىزدە.
قورەكسىز ەش پەندەسىن قالدىرمايدى،
جاراتقان ءبىر تاڭىرىڭنەن كۇدەر ۇزبە.
ماقتانبا باقىتتىمىن دەپ باعىڭىزعا،
قارتايماق قيىن ساۋدا تاعىڭىزدا.
ىسكە اسپاي باق-داۋلەتتىڭ قالۋى وڭاي،
باسىڭنان باعىڭ تايعان شاعىڭىزدا.
ماقتانبا سۇلۋمىن دەپ اجارىڭا،
اجارسىز ادامداردى ال نازارىڭا.
زىليحا، جۇسىپپەنەن سۇلۋ وتكەن،
تۇرماعان اجار ارا اجالىنا.
جۇيرىكتە بولمايدى كورىك سىنالماعان…
ب ا ق تايسا، ەرگە داۋلەت قۇرالماعان…
مەڭزەگەن اسقار تاۋعا ەسىل كوڭىل،
دۇنيەدە ەش نارسەدەن تىنا الماعان.
ارىق مال جان جولاتپاس ءبىر جالدانسا،
پەندە ويلار كەمىمەن دەپ ءبىر مالدانسا.
قادامى ءازىز ەردىڭ ۇزامايدى،
جىگىتكە باقىت شىركىن سىرت اينالسا.
اعايىن جات بولادى الىس بولسا،
بولادى جات تا جاقىن، تانىس بولسا.
دوستارىڭ، دۇشپان تۇگىل، تابالايدى،
اياعىڭ ءبىر نارسەدەن شالىس بولسا.
اسىلى زالىمداردىڭ لايلاندى،
دۇنيەنى، ماعان دەسەڭ، شىر اينالدى.
يت ۇرەر جاقسىعا دا، جامانعا دا،
قىلماعى ءبىراق زالال قۇدايدان-دى.