Қашаған кен орнын игеріп жатқан шетелдік компаниялар 20 шілдеге дейін Қазақстанға 2,3 трлн теңге экологиялық айыппұл төлеуі керек, әйтпесе республика мәжбүрлеп өндіру рәсімін бастайды. Бұл туралы Орталық коммуникациялар қызметіндегі брифингте Әділет вице-министрі Даниэль Ваисов хабарлады, деп хабарлайды infohub.kz.
Ваисовтың айтуынша, бұл экологиялық заңнаманы бұзуға байланысты инвестициялық дау. Сот шешімі заңды күшіне енді, егер 20 шілдеге дейін шетелдік компаниялар айыппұлды төлемесе, Қазақстан атқару өндірісін қозғап, мәжбүрлеп өндіру шараларын қолданады.
Сонымен қатар Қашаған операторлары Қазақстанның әрекеттеріне халықаралық төрелікте дау айтуда. Мердігерлер Вашингтондағы Инвестициялық дауларды реттеу жөніндегі халықаралық орталыққа (ICSID) талап қойды. Қазір төрелік трибуналдың құрамы қалыптасуда, шамамен шілде айының соңына дейін.
Брифингте Қарашығанақ жобасының акционерлерімен төрелік дау да қозғалды. Ваисовтың айтуынша, ол Түпкілікті өнім бөлу туралы келісімнің коммерциялық шарттарын бұзуға байланысты. Мәліметтер құпия, алайда Әділет министрлігі іс жүргізудің барысына қанағаттанған.
Экологиялық талаптар 2022 жылы Атырау облысының экология департаменті тексеру жүргізгеннен кейін пайда болды. Кен орнында рұқсат етілген 773 мың тоннаның орнына шамамен 1,7 млн тонна күкірт орналастырылған. Бұл 2,356 трлн теңге көлемінде айыппұл салуға негіз болды. Іс бірнеше жылға созылып, сот шешімдері мен апелляциялар болды. 2025 жылғы маусымда Жоғарғы Сот бір шешімді күшін жойды, содан кейін апелляциялық саты департамент актісін процессуалдық бұзушылықтарға байланысты қайта күшін жойды. Ескертулер жойылғаннан кейін айыппұл 2025 жылдың тамыз айының соңында қайта ұсынылды.
2026 жылғы наурыз айының соңында әділет вице-министрі бірінші сатыдағы сот Қазақстанның пайдасына шешім шығарғанын, компаниялар шағымданғанын хабарлады. Сонымен қатар Франция және Нидерландымен инвестициялық келісімдер бойынша халықаралық төрелік басталды. Енді қазақстандық соттың шешімі күшіне енді және компаниялар айыппұлды төлеуге міндетті.
2026 жылғы ақпанда қатысушы компаниялар үкіметке қарсы халықаралық төрелікке талап қойды. North Caspian Operating Company (NCOC) күкіртпен жұмыс істеу бойынша барлық талаптар мен рұқсаттардың сақталғанын мәлімдеп, талаптармен келіспейді.
Қашаған – соңғы онжылдықтарда ашылған ең ірі мұнай кен орындарының бірі. Ол Каспий теңізінің солтүстік бөлігінде орналасқан және 2016 жылы өнеркәсіптік пайдалануға берілген. NCOC акционерлері: KMG Kashagan B.V. (16,877%), Shell Kazakhstan Development B.V. (16,807%), Total EP Kazakhstan (16,807%), Agip Caspian Sea B.V. (16,807%), ExxonMobil Kazakhstan Inc. (16,807%), CNPC Kazakhstan B.V. (8,333%) және Inpex North Caspian Sea Ltd. (7,563%). Жобаға салынған инвестициялардың жалпы көлемі шамамен 60 млрд долларды құрайды.