Калифорниялық Atoco стартапы ауадан тікелей су алатын қондырғы жасап шығарды. Аппарат ылғалдылық небәрі 13% болғанда да тәулігіне 300 литрге дейін су жинайды, ал ылғалды бөліп шығару үшін аздап қыздыру жеткілікті. Жобаны 2025 жылы Нобель сыйлығын алған химик Омар Яги негіздеген, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
Әзірлеменің негізінде металл-органикалық қаңқалар (MOF) жатыр. Бұл — губка сияқты әрекет ететін кеуекті материалдар: олар ауадан су молекулаларын ұстайды. Олардың ішкі беті соншалықты үлкен, бір грамм материалдың барлық кеуектерінің жалпы ауданы екі футбол алаңының ауданына жетуі мүмкін.
Материал ылғалды жинаған кезде, оны шамамен 38 °C-қа дейін қыздырады. Су бөлініп шығады, оны жинауға болады. Электр желісіне қосылу міндетті емес: мысалы, өнеркәсіптік жабдық жұмысынан қалған жылу да жарайды.
Биіктігі шамамен алты метр болатын сынақ аппараты Калифорниядағы Ирвайн қаласындағы Atoco кеңсесінің тұрағында орнатылды. Ол тәулігіне 300 литрге дейін су өндіре алады. Көрсетілім кезінде ауа температурасы 32 °C-тан асқан, бірақ қондырғы іс жүзінде шусыз жұмыс істеді. Күн панелі қосалқы электрониканы қуаттандырды, ал қыздыру үшін температурасы шамамен 66 °C жылу көзі пайдаланылды.
Алынған су сапасы бойынша дистилденген суға ұқсас, алайда компания оны әзірге ішуге ұсынбайды. Суды ауыз су ретінде сату үшін оның қауіпсіздігін және санитарлық талаптарға сәйкестігін растау қажет. Әзірге Atoco судың ішуге жарамдылығы үшін жауапкершілікті өзіне алуға дайын емес.
Технология әсіресе дата-орталықтар үшін перспективалы деп саналады. Олар серверлерді салқындатуға көп су жұмсайды және сонымен бірге жиі қоршаған ортаға кететін жылу бөледі. Atoco осы жылуды ауадан ылғал алуға пайдаланып, судың бір бөлігін жүйеге қайтаруды ұсынады.
Компания АҚШ-та және Парсы шығанағы елдерінде серіктестерімен бірге бес прототипті іске қосты. Жыл соңына қарай ол тапсырыс қабылдай бастауды жоспарлап отыр. Қондырғының коммерциялық нұсқасы тәулігіне 1 мың литрге дейін су өндіруі тиіс.
Atoco бағалауы бойынша, қазір бір тонна су өндіру шамамен $5 (2 246 теңге) тұрады. Компания үш-бес жыл ішінде құнын $2 (900 теңге) дейін төмендетуді көздеп отыр. Егер бұл жүзеге асса, технология өзендерге, жерасты көздеріне және теңіз суын тұщыландыруға ғана сүйенбей, су тапшы жерлерде су алудың тағы бір тәсіліне айналуы мүмкін.
Қазақстан үшін мұндай технология суаруға су жетпейтін қуаң аймақтарда әсіресе пайдалы болуы мүмкін. Мысалы, 2025 жылы елде суаруға алынған судың шамамен 98%-ы тек оңтүстік облыстарға тиесілі болды. Егер қондырғыны бағасы қолжетімді етіп жасау мүмкін болса, ол ең алдымен ауыл шаруашылығына су алуға көмектеседі.
Бұған дейін Kursiv LifeStyle 2026 жылғы химия саласындағы Нобель сыйлығын Анри Б. Каган мен Кэнсо Соаи алғанын жазған. Ғалымдар химиялық реакцияларда молекулалардың бір «айналық» түрінің екіншісінен қалай өздігінен басым болатынын анықтаған.