Экономист Айгерім Ілиясова қазақстандықтарға өз әл-ауқатын бағалауды жеке қаржылық есеп жасаудан бастауға кеңес береді. Бұл қай тұста қарызды азайтуға болатынын, ал отбасылық активтерді қосымша табыс табу үшін қалай пайдалануға болатынын түсінуге көмектеседі, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
Qazaq Expert Club сарапшысы, қаржыгер әрі экономика ғылымдарының кандидаты Айгерім Ілиясова жоғары жалақының жақсы қаржылық жағдайға кепілдік бермейтінін айтады. 400 мың теңге табатын адам 1 миллион теңге алатын адамнан бай болуы мүмкін, егер ол өз қаржылық жағдайын дұрыс бағаласа.
Сарапшы қазақстандықтарға компаниялардың үлгісіне еруді ұсынады. Компаниялар капиталды, активтер мен міндеттемелерді бағалай отырып, қаржылық жағдай туралы есептерді үнемі жасайды. Бұл бастапқы нүктені анықтауға және сіздің активтеріңіз бен қарыздарыңыз қанша, меншікті капиталыңыз қандай деген сұраққа жауап беруге мүмкіндік береді.
Бірінші қадам – нарықтық құны бар, яғни осы бағамен сатуға болатын барлық мүлкінің тізімін жасау. Бұл жылжымайтын мүлік, автомобильдер, депозиттер, Отбасы банкіндегі тұрғын үй жинақтары, инвестициялар және басқа да мүлік. Оны ағымдағы нарықтық бағамен бағалау керек, мысалы, хабарландыру сайтындағы ұқсас тұрғын үйдің құны бойынша. Ақша номиналды құнымен, ал шетел валютасы ағымдағы бағам бойынша бағаланады. Жиһаз сияқты заттар тек нарықтық құны болған жағдайда ғана бағалануы мүмкін.
Мысал ретінде қаржыгер орта таптың гипотетикалық отбасын алды. Оның 30 миллион теңге тұратын жеке тұрғын үйі, 5 миллион теңгелік автомобилі, 1,2 миллион теңге жинағы, Отбасы банкінде 4 миллион теңгесі және жалға берілетін 20 миллион теңге тұратын пәтері бар. Осылайша, осы отбасының активтерінің құны 60,2 миллион теңгені құрайды. Әрі қарай міндеттемелерді – несиелерді, бөліп төлеулерді және қарыздарды бағалау керек. Жоғарыда сипатталған отбасының 15 миллион теңге ипотекасы, 2 миллион теңге несиесі және 500 мың теңге бөліп төлеуі бар.
Сарапшының айтуынша, өзінің қаржылық жағдайын анықтау үшін активтер құнынан міндеттемелерді, яғни қарыздарды алып тастау керек. Сонда 60,2 миллион теңгеден 17,5 миллион теңгені алып тастағанда, отбасының меншікті капиталы 42,7 миллион теңгені құрайды. Осы көрсеткіштің өзгеруі арқылы отбасының байығанын немесе жоқтығын білуге болады.
«Барлық мүлік қаржылық әл-ауқатқа бірдей әсер етпейді. Табыс әкелетін активтер бар, ал үнемі шығынды қажет ететін мүлік те бар. Инвестициялық активтерге, мысалы, жалға берілетін жылжымайтын мүлік, банктік депозиттер мен инвестициялар жатады. Ал адам тұратын пәтер немесе автомобиль, құнды болғанымен, өздігінен табыс әкелмейді», – деді сарапшы.
Сарапшының айтуынша, отбасы активтерінің қайсысы инвестициялық екенін анықтау маңызды. Келтірілген мысалда бұл – жалға берілетін пәтер, депозит және Отбасы банкіндегі жинақтар. Ал отбасының жеке тұрғын үйі мен автомобилі – пассивтер. Жалпы капиталдан пассивтердің құнын алып тастаса, таза инвестициялық активтердің сомасы шығады. Бұл мысалда ол 7,7 миллион теңге. Бұл көрсеткішті, яғни отбасының таза инвестициялық активтерін уақыт өте келе ұлғайту керек. Бұған қарыздарды азайту немесе активтердің өсуі арқылы қол жеткізуге болады.
«Идеалында таза инвестициялық активтердің сомасын арттыруға ұмтылу керек. Егер сіз үш айда бір рет өз қаржылық жағдайыңызды бағалап, меншікті капиталыңыз бен инвестициялық активтеріңіздің өсіп жатқанын көрсеңіз, демек сіз дұрыс жолдасыз», – деп түйіндеді сарапшы.
Бұдан бұрын экономист қазақстандықтарға 1 миллион теңгені қайда салған дұрыс екенін айтқан болатын.