Жыл сайын мыңдаған қазақстандықтар ормандар мен тауларға жидек, саңырауқұлақ, жаңғақ және дәрілік шөптер жинауға барады. Алайда Экология және табиғи ресурстар министрлігінің анықтауынша, кейбір өсімдіктерді жинағаны үшін айыппұл салынуы мүмкін, ал кей жағдайда бас бостандығынан айыруға дейін барады, деп хабарлайды infohub.kz.
Өсімдік әлемін қорғау және пайдалану ережелері бірнеше заңмен реттеледі: «Өсімдік әлемі туралы» заң, Орман кодексі және «Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы» заң. Қарапайым азаматтарға жеке қажеттіліктері үшін жабайы өсімдіктерді жинағанда рұқсат қажет емес. Министрлікте түсіндіргендей, «жеке тұлғалар сирек кездесетін және жойылу қаупі төнген өсімдік түрлерін қоспағанда, жабайы жемістерді, жаңғақтарды, саңырауқұлақтарды, жидектерді, дәрілік шикізатты және басқа да өсімдік ресурстарын жинау үшін рұқсат құжаттарын алмай, өсімдік әлемі объектілерін жалпы пайдалануға құқылы».
Сонымен қатар, жеке пайдалануға арналған жинау көлемі облыстың немесе республикалық маңызы бар қаланың өкілді органы бекітетін жергілікті нормативтермен реттеледі. Егер жиналған көлем белгіленген нормадан асып кетсе, жинау кәсіпкерлік қызметке теңестіріліп, ақы төлеуді талап етеді. Бүкіл елге бірыңғай лимиттер жоқ. Министрлікте атап өткендей: «Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасы азаматтардың жеке қажеттіліктері үшін жабайы жидектерді, саңырауқұлақтарды, жаңғақтарды және дәрілік өсімдіктерді жинауға бірыңғай сандық нормаларды (килограмдағы лимиттерді) белгілемеген».
Өсімдік ресурстарын пайдаланғаны үшін төлем мөлшерлемелері жергілікті деңгейде белгіленеді, сондықтан әртүрлі аймақтарда ережелер ерекшеленуі мүмкін. Бақылауды Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің аумақтық бөлімшелері, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар мен орман мекемелерінің мемлекеттік инспекторлары жүргізеді. Өрт қауіпті кезеңге және ормандарға жаппай келу маусымына ерекше көңіл бөлінеді.
Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген өсімдіктерді жинауға қатаң тыйым салынған. Сондай-ақ ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда шектеулер қолданылады. Сирек кездесетін түрлердің тізбесін үкімет бекітеді және ол ашық қолжетімді. Қорықтарда, ұлттық парктерде және резерваттарда жинау функционалдық аймаққа байланысты толығымен тыйым салынуы немесе шектелуі мүмкін.
Заңсыз жинау үшін әкімшілік және қылмыстық жауапкершілік қарастырылған. Әкімшілік кодекстің 370-бабына сәйкес, бұзушылық ескертуге немесе 7 АЕК мөлшерінде айыппұлға, ал ерекше қорғалатын аумақта 30 АЕК айыппұлға әкеп соғады. Сирек кездесетін түрлермен заңсыз айналысқаны үшін Қылмыстық кодекстің 339-бабы бойынша қылмыстық жауапкершілік басталады. Жаза 3000 АЕК-ке дейін айыппұл, түзеу жұмыстары, 800 сағатқа дейін қоғамдық жұмыстарға тарту, үш жылға дейін бас бостандығын шектеу немесе мүлкін тәркілей отырып, үш жылға дейін бас бостандығынан айыру, сондай-ақ бес жылға дейін белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айыру болуы мүмкін. Егер қылмыс ұйымдасқан топ жасаса немесе ерекше ірі залал келтірсе, бас бостандығынан айыру мерзімі мүлікті тәркілеу және белгілі бір лауазымдарды атқаруға тыйым салумен 7–12 жылға дейін ұзартылады.
Сонымен қатар, министрлікте жеке қажеттіліктер үшін жабайы өсімдіктерді жинауға ақы енгізуді жоспарламайтынын мәлімдеді: «Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі азаматтардың жеке қажеттіліктері үшін жабайы жидектерді, саңырауқұлақтарды, жаңғақтарды және дәрілік өсімдіктерді жинауына ақы енгізу мәселелерін қарастырмайды». Сондай-ақ қолданыстағы тәртіпті қатайту туралы ұсыныстар да қарастырылмайды. Өсімдік әлемінің жай-күйін талдау үнемі жүргізіледі, қажет болған жағдайда өзгерістер ғылыми негіздеу және табиғатты қорғау мен азаматтардың құқықтары арасындағы теңгерімді ескере отырып енгізілетін болады.