Францияның оңтүстік-батысындағы орман өрті соншалықты күшті болғаны, оның түтіні найзағайлы дауылға айналып, жерге түскен найзағай жаңа өрттер тудырды. Бұл құбылыс пирокумулонимбус (pyroCb) деп аталады және Еуропада сирек кездеседі, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
Францияның ұлттық өрт сөндірушілер федерациясының мәліметінше, мұндай құбылыс елде бұрын-соңды тіркелмеген. Өрт 22 шілдеде Саумо қаласы маңында басталып, 420 шаршы шақырымнан астам орман мен бұталарды жалмап, 240-тан астам үйді зақымдап, Жирондада 220 мың адамды эвакуациялауға мәжбүр етті.
Жұма күні кешкі сағат 6:20-да, өрт басталғаннан екі күн өткен соң, департаменттік өрт сөндіру қызметі пирокумулонимбус пайда болғанын хабарлады. Бұлт түнде әлсіреп, таңертең қайта пайда болды.
Афина ұлттық обсерваториясының өрт метеорологы Теодор М. Гианнарос: "Үлкен оттың түтіні найзағайлы бұлтқа айналады — бұл пирокумулонимбус, яғни өрттің қатты ыстығынан пайда болған дауыл бұлты", — деді.
Пирокумулонимбустың пайда болуы үшін тек үлкен өрт жеткіліксіз. Гианнарос: "Жерге жақын жерде өте ыстық және құрғақ ауа, ал оның үстінде салқын және ылғалды ауа болуы керек", — деп түсіндірді. Ыстық ауа түтінмен бірге көтеріліп, салқындаған кезде су буы күл бөлшектеріне конденсацияланады. Мұз кристалдары электр зарядтарын бөліп, қарапайым найзағайлы дауылдағыдай электрленеді.
Бұл бұлт өртті күшейтіп, желдің бағытын өзгерте алады. Гианнарос: "Бұл кері байланыс циклі, бір бағытты әсер емес. Бұлт өз ауа райы жүйесіне айналады, өртті болжауды қиындатады", — деді. Мұндай жүйелер отты құйындарды тудыруы мүмкін, ал кейбір жағдайларда нағыз торнадо да пайда болады. Мысалы, 2018 жылы Калифорниядағы Карр өртінде EF-3 күшіндегі торнадо болып, өрт инспекторы қаза тапты.
Өрт сөндірушілер үшін жаңа өрт ошақтары пайда болған кезде эвакуация жолдары жабылып қалуы мүмкін. Гианнарос: "Қауіп — өрттің эвакуациядан жылдам қозғалуы", — деді.
Пирокумулонимбустар негізінен Австралия мен Солтүстік Америкада кездеседі. Канадада 2023 жылы рекордтық 142 жағдай тіркелді. Еуропада бұл құбылыс сирек, бірақ Португалияда 2017 жылы тіркелген. Енді Франция да осы тізімге қосылды.
Еуропа — жер шарындағы ең жылдам қызатын құрлық. ЕО-ның Коперник климаттық өзгеріс қызметі мен Дүниежүзілік метеорологиялық ұйымның мәліметінше, 1980 жылдардан бері құрлықтағы температура әлемдік орташа көрсеткіштен екі есе жылдам өсіп келеді. Ыстық толқындар жиілеп, құрғақшылық оңтүстіктегі ормандарды отынға айналдыруда. Гианнарос: "Ыстық және құрғақ жағдайлар экстремалды өрттердің пайда болуына мүмкіндік береді, бірақ ғалымдарда ұзақ мерзімді деректер жетіспейді", — деді. Еуропалық ROSETTA зерттеу жобасы осы олқылықты толтыруға бағытталған.
Гианнарос: "Ең көп таралған қате түсінік — бұлт тек жанама әсер деп ойлау. Ол өрттің үстінде тұрғанда, өрттің қайда таралатынын анықтайды", — деді.