Қазақстанда ипотека — ауыр қаржылық жүктеме. Сондықтан банктер несие бермес бұрын клиенттің төлем қабілетін, ресми жұмысын және басқа да несиелерін мұқият тексереді. Қарыз алушыға бас тарту жиі кездеседі, бірақ бұл ипотека рәсімдеу мүмкін емес дегенді білдірмейді: «Крыша» порталы еске салғандай, қазақстандықтар қарыздас немесе кепілгер тарта алады, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
Қарыздас ипотеканы мақұлдау мүмкіндігін арттыру немесе көбірек сома алу үшін қажет. Оның табысын банк ипотека беру кезінде ескереді. Азамат қарыздас болса, банк алдында міндеттеме алады: қарыз алушы төлемді тоқтатса, банк одан да қарызды өтеуді талап етуі мүмкін.
Алайда қарыздастың тек міндеттемесі ғана емес, ипотекалық тұрғын үйдегі үлесі де пайда болады. Ол тараптардың келісімі бойынша бөлінеді, кім қанша ақша салғанына қарамастан, әрі міндетті түрде тең емес. Бұл сондай-ақ қарыздастың өз үлесіне меншік құқығы бар екенін, сол пәтерде тұра алатынын немесе оны өз қалауынша билей алатынын білдіреді, мысалы, өз бөлігін жалға беруге болады.
Қарыздас болып банк талаптарына сай, жеткілікті ресми табысы бар туыс, дос немесе басқа адам бола алады. Айтпақшы, ерлі-зайыптылар, егер неке шартында өзгеше көрсетілмесе, автоматты түрде қарыздас болады. Қарыздас мәртебесінен бас тартуға болады, мысалы, негізгі қарыз алушының табысы өсіп, несиені өзі жаба алатын жағдай туса. Әйтпесе жаңа қарыздас іздеуге тура келеді.
Қарыздастан өзгеше, кепілгер пәтердің иесі болмайды және оны сатып алуға қатыспайды. Дегенмен оның табысы да ипотека рәсімдеу кезінде ескеріледі. Себебі оның міндеті — банкке қарыздың өтелетініне кепілдік беру. Яғни қарыз алушы төлей алмаса, кепілгер оның міндеттемесін өз мойнына алуға мәжбүр болады. Бірақ ол бәрібір сатып алуға қатыспайды және ипотекалық тұрғын үйге құқығы болмайды.
Қазақстанда қарыздас пен кепілгердің айырмашылығы мынадай: несие шартына екеуі де қол қояды; несие төлеміне қарыздас қатысады, кепілгер — жоқ (тек қажет болғанда); жылжымайтын мүліктегі үлесті қарыздас алады (шартта өзгеше көрсетілмесе), кепілгер — жоқ; пәтерде қарыздас тұра алады, кепілгер — жоқ. Дереккөз: krisha.kz.
Осылайша, қазақстандықтар ипотека мәселесін шешіп, банктің мақұлдауына қол жеткізе алады. Сонымен қатар қарыздас немесе кепілгер рөлі ұсынылып отырған азаматтар бұл қарапайым формальділік емес екеніне дайын болуы керек. Басқа адамға ипотекаға көмектесуге келісе отырып, олар ауыр міндеттеме алады.