Қазақстан мемлекеттік қарыз бойынша таза пайыздық шығыстарға барлық мемлекеттік шығыстың 11,1%-ын бағыттайды, бұл елдің жалпы ішкі өнімінің 3,8%-ына тең. Бұл көрсеткіш бойынша республика Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы елдерінің орташа деңгейінен (4,9%) және тіпті Америка Құрама Штаттарынан (10,7%) айтарлықтай озып отыр, алайда Қазақстанның мемқарызы әлемдегі ең төмендердің бірі — ЖІӨ-нің шамамен 22%-ы, деп хабарлайды infohub.kz сайты.

Осындай тұжырымды экономист Андрей Чеботарев өзінің Finance.kz Telegram-арнасында ЭЫДҰ-ның 2025 жылғы таза пайыздық шығыстар — яғни мемлекеттің пайыздық кірістерін шегергендегі қарыз төлемдері — туралы деректерін талдай отырып жасады.

ЭЫДҰ деректері бойынша бюджет шығысындағы қарыз төлемдерінің үлесі бойынша үздік ондық былай көрінеді: АҚШ — 10,7%, Италия — 10,1%, Грекия — 9,6%, Бразилия — 9,5%, Португалия — 8,5%, Ұлыбритания — 8,1%, Мексика — 7,5%, Канада — 6,8%, Колумбия — 6,8%, Үндістан — 6,6%. ЭЫДҰ елдері бойынша орташа көрсеткіш 4,9%-ды құрайды.

Экономист атап өткендей, мұншалықты жоғары төлемдердің басты себебі — қаражат тартудың қымбаттығы мен қарыз портфелінің құрылымында.

«ЖІӨ-нің 22%-ы көлеміндегі мемқарызбен, әлемдегі ең төмендердің бірі бола тұра, бюджеттің 11%-ын төлейміз! Біз өте қымбат қарыз аламыз. Портфельдің құрылымы бізге қарыздың өз мөлшерінен де қатты соққы береді», — деп жазады Чеботарев.

Сарапшы ЭЫДҰ рейтингі басты мәселе қарыз сомасында емес, оны қалай басқаратынында екенін айқын растайтынын атап өтті. Қызмет көрсетудің жоғары құны елдің басқа да аса маңызды салаларының қаржыландырылуын тартып алады.

«Кредиторларға кететін әрбір пайыздық тармақ — мектептерге, жолдарға немесе денсаулық сақтауға жұмсалмайтын ақша», — делінген Finance.kz жарияланымында.

Чеботаревтің пікірінше, қарыз құны жоғары елдер тұйық шеңберге тап болу қаупіне ұшырайды: қарызға қызмет көрсету жаңа қарыздарды талап етеді, бұл міндеттемелерді одан әрі ұлғайтады.

«ЖІӨ өсімінсіз немесе ауыр бюджеттік консолидациясыз бұл шеңберден шығу іс жүзінде мүмкін емес», — деп қорытындылайды сарапшы.

Бұған дейін «Курсив» Қазақстанның мемлекеттік кепілдіктер бойынша қарызын қоса алғанда, жиынтық мемлекеттік және мемлекет кепілдік берген қарызы 2026 жылғы 1 шілдеге 40,9 трлн теңгеге жеткенін жазған болатын. Екінші тоқсанда көрсеткіш 1,84 трлн теңгеге, яғни 4,7%-ға өсті.