Шымтезекті батпақтар — табиғаттағы ең ірі көміртегі қоймаларының бірі. Олар жер бетіндегі топырақтағы көміртегінің үштен бірін сақтайды, алайда бұл экожүйелер бүлінген жағдайда жаһандық жылынуды күшейтетін парниктік газдардың көзіне айналады. Бұл туралы infohub.kz сайты хабарлайды.
Ғалымдардың пікірінше, шымтезекті батпақтар климаттық реттеуде маңызды рөл атқарады. Олар өсімдік қалдықтарының баяу ыдырауы жүретін сулы ортада қалыптасады. Мыңдаған жылдар бойы бұл батпақтар атмосферадағы көмірқышқыл газын сіңіріп, оны шымтезек қабаттарында сақтап келеді. Алайда адам әрекеті — дренаж, ауыл шаруашылығы, шымтезек өндіру және орман өрттері — бұл тепе-теңдікті бұзады.
Батпақтар құрғатылғанда немесе өртенгенде, ондаған жылдар бойы жинақталған көміртегі тез арада атмосфераға шығады. Зерттеулер көрсеткендей, зақымдалған шымтезекті батпақтар жыл сайын әлемдік көміртегі шығарындыларының шамамен 5 пайызын құрайды. Бұл — авиация саласының шығарындыларымен салыстырылатын көрсеткіш.
Сарапшылар шымтезекті батпақтарды қорғау климаттық мақсаттарға жетудегі ең тиімді шаралардың бірі екенін атап өтеді. Оларды қалпына келтіру — су деңгейін көтеру және өсімдік жамылғысын қайтару — көміртегі шығарындыларын азайтып қана қоймай, биоәртүрлілікті сақтауға да көмектеседі. БҰҰ-ның бағалауынша, әлемдегі шымтезекті батпақтардың тек 15 пайызы ғана қорғау аймақтарында орналасқан.
Климаттық келісімдер аясында елдер шымтезекті батпақтарды қорғау жөніндегі міндеттемелерін күшейтуде. Мысалы, Еуропа Одағы 2030 жылға қарай қалпына келтірілетін экожүйелер тізіміне батпақтарды енгізді. Қазақстанда да бұл мәселеге назар аударылып, сулы-батпақты жерлерді сақтау бағдарламалары әзірленуде.
Мамандардың айтуынша, әрбір адамның әрекеті маңызды. Батпақты жерлерді құрғатудан аулақ болу, органикалық өнімдерді тұтыну және жергілікті экологиялық бастамаларды қолдау — осының бәрі климаттық тұрақтылыққа үлес қосады. Шымтезекті батпақтарды сақтау — болашақ ұрпаққа таза әрі тұрақты әлем қалдырудың кілті.