Қазақстанда көлік сату әдетте мемлекет алдында қосымша міндеттеме туғызбайды, алайда кейбір жағдайларда құн өсіміне салық салынады. Жеке табыс салығын (ЖТС) қашан төлеуге тура келетінін және оны қалай дұрыс есептеу керектігін Маңғыстау облысының мемлекеттік кірістер департаменті түсіндірді, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
Жалпы ереже бойынша көлігін сатқан меншік иесі бюджетке қосымша ештеңе аудармайды. ЖТС міндеттемесі тек екі шарт бір мезгілде орындалғанда ғана туындайды: көлік мемлекеттік тіркелген күннен бастап бір жылдан аз уақыт меншігінде болса және сату бағасы алғашқы сатып алу құнынан жоғары болса.
Егер иесі көлікті сатып алған сомасына немесе одан арзанға сатса, салық салынатын табыс туындамайды. Көлік Қазақстанда бір жыл немесе одан ұзақ есепте тұрса, пайдамен сатылса да, ЖТС төлеуге тура келмейді.
Шетелде тіркелген көліктерге басқа тәртіп қолданылады: мұнда меншікте болу мерзімі маңызға ие емес. Сату бағасы алғашқы құннан асып кетсе, көлік қанша уақыт меншікте болғанына қарамастан салық туындауы мүмкін.
Құн өсімінен түскен табысқа екі мөлшерлеме бойынша салық салынады: 8 500 АЕК-ке дейінгі табыс сомасына 10% (2026 жылы 36 762 500 теңге) және осы шектен асатын сомаға 15%.
Есептеу мысалы: көлік 10 млн теңгеге сатып алынып, сегіз айдан кейін 12 млн теңгеге сатылды. Айырма 2 млн теңгені құрайды — салық дәл осы сомадан есептеледі, 10% мөлшерлемеде ол 200 мың теңге болады. Яғни салық көліктің бүкіл құнына емес, тек алынған пайдаға салынады.
Импортталған көліктер үшін алғашқы құнға әдетте төленген кедендік төлемдер — баждар, қосылған құн салығы, акциздер, кәдеге жарату алымы — қосылады, бірақ ол үшін растайтын құжаттар қажет.
Иесі көліктің алғашқы құнын білмейтін жағдайлар да болады — мысалы, ол сыйға немесе мұраға алынған болса. Мұндай жағдайда алғашқы құн ретінде меншік құқығы туындаған күнгі көліктің нарықтық бағасы есептеледі, оны тәуелсіз бағалаушының есебімен растау қажет.
Көлікті сату кезінде құн өсімінен табыс туындаса, қазақстандық оны өз бетінше декларациялап, ЖТС төлеуге міндетті. Ол үшін табыс пен мүлік туралы 270.00 нысаны бойынша декларацияны сату жылынан кейінгі жылдың 15 қыркүйегінен кешіктірмей тапсыру, ал салықтың өзін декларация тапсыру мерзімі аяқталғаннан кейін 10 күнтізбелік күн ішінде төлеу қажет.
Мысалы, көлік 2026 жылы сатылса, декларация 2027 жылдың 15 қыркүйегіне дейін тапсырылуы, ал салық 25 қыркүйекке дейін төленуі тиіс. Егер құн өсімінен табыс пен салық туындамаса, декларация тапсырудың қажеті жоқ. Декларация тапсыру және салық төлеу мерзімдерін өткізіп жіберуге болмайды: кешігу үшін санкциялар қарастырылған.
Ұқсас ережелер жылжымайтын мүлік саласында да қолданылады, алайда онда ЖТС туындамай тұрғын үй сатудың ең аз мерзімі 2 жылды құрайды. Бұл нормалар 2026 жылдан бастап күшінде.