Қазақстанның салымдарды кепілдендіру қоры (КСҚҚ) жекелеген валюталық салымдар бойынша шекті мөлшерлемені көтеретінін хабарлады — 2026 жылғы 1 қазаннан бастап ол жылдық 2,5%-ды құрайды. Жаңа шек осы күннен кейін ашылатын немесе ұзартылатын депозиттерге қолданылады, деп жазады infohub.kz сайты.
Айта кету керек, бұл — жоғарғы шек қана: қор осы деңгейді ұсынып отыр, ал банк 2,5% мөлшерлеме белгілеуге міндетті емес. Нақты шарттарды әр кредиттік мекеме өзі айқындайды.
Қалған валюталық салымдар үшін шек бұрынғыша қалады — жылдық 1%. Бұл мерзімді және мерзімсіз депозиттерге, сондай-ақ 12 айға дейінгі жинақ салымдарына қатысты.
Экономист, Qazaq Expert Club құрылтайшысының бірі Бауыржан Шұрманов КСҚҚ шешімін жүйені нүктелік реттеу деп атады. Оның айтуынша, Қазақстан әлемдік нарық стандарттарына жүйелі түрде жақындап келеді.
«Қарапайым тілмен айтсақ, Ұлттық банк пен КСҚҚ валюталық салымдарды көп жыл бойы ұстап келген қатаң шектеулерді ақыры әлсірете бастады. Бұрын елдегі жинақтың барлығы дерлік долларда жатқан, сондықтан реттеуші валютаға деген қызығушылықты 1%-дық ең төмен мөлшерлемемен тежеуге мәжбүр болды. Осы жылдар ішінде жағдай түбегейлі өзгерді: валюталық депозиттердің үлесі 80%-дан қолайлы 19,2%-ға дейін төмендеді, ал теңге сенімді ұстап тұр. Шекті 2,5%-ға көтеру — ережелерді әлемдік ахуалға жақындатуға жасалған қисынды қадам, өйткені шетелде долларлық мөлшерлемелер әлдеқашан өсті, ал біздің банктер ескі шеңберден валюталық салымшылардан айырылып қалды, олар шетелдік юрисдикцияларға немесе қолма-қол ақшаға кетіп жатты», — деп түсіндірді сарапшы.
Мөлшерлеменің көтерілуі, әрине, шетел валютасын жаппай сатып алуға шақыру дегенді білдірмейді, деп нақтылайды Б. Шұрманов.
«Бірақ валютаны жаппай сатып алуға ешкім шақырып отырған жоқ, оның экономикалық пайдасы да аз. 2,5% мөлшерлеме ақшаны кемінде бір жылға мерзімінен бұрын алу құқығынсыз салуға дайын адамдарға ғана беріледі, әйтпесе барлық пайыз жанып кетеді. Банктер үшін бұл импортты қаржыландыруға ұзақ мерзімді ресурс алу мүмкіндігі, ал қарапайым адам үшін теңгелік депозиттер әлдеқайда тиімді. Оның үстіне ұлттық валютадағы жинаққа мемлекеттік сақтандыру төрт есе жоғары: валюталық шоттардағы қарапайым 5 миллионға қарсы 20 миллион теңге. Жүйені нүктелік реттеу осылай шықты: банктер қажетті өтімділікке қол жеткізді, валюта ұстаушылар сәл жақсырақ мөлшерлеме алды, ал теңге нарығы өзінің басты козырьларын сақтап қалды», — деп есептейді сарапшы.
Салымдарды кепілдендіру қоры бұл шешімді Ұлттық банктің депозиттік нарықты дедолларизациялау жұмысының табысты нәтижелерімен түсіндіреді. 11 жыл ішінде елдегі шетел валютасындағы салымдардың үлесі 80%-дан 19,2%-ға дейін төмендеді.
Сонымен қатар валюталық жинақтар бойынша мемлекеттік кепілдік өзгермейді: шетел валютасындағы салымдар, шоттар және карталар бойынша өтелетін ең жоғары сома 5 млн теңге баламасын құрайды.