2026 жылдың екінші тоқсанында қазақстандықтардың жан басына шаққандағы номиналды ақшалай табысы жылдық мәнде 14%-ға өсіп, 410 088 теңгеге жетті, ал шығыстар 15,23%-ға артып, 358 584 теңге болды, деп хабарлайды infohub.kz сайты.

Ұлттық статистика бюросының деректеріне сәйкес, 2026 жылдың екінші тоқсанында халықтың ақшалай табысы орта есеппен адам басына 410 088 теңгені, яғни айына 136 696 теңгені құрады. Бірінші тоқсанмен салыстырғанда олар 2,57%-ға өсті, ал жылдық мәнде өсім 14% болды.

Сонымен қатар қазақстандықтардың жан басына шаққандағы шығыстары табыстан жылдам өсуде. Екінші тоқсанда олар 358 584 теңгені, яғни айына 119 528 теңгені құрады. Тоқсан ішінде олар 1,61%-ға, ал жыл ішінде 15,23%-ға өсті.

Табысты орташа жалақымен шатастырмау керек. Табысқа жалақы, зейнетақы, жәрдемақы және алимент сияқты барлық түсімдер кіреді. Ол елдегі барлық тұрғынды, тіпті балаларды да қамтиды. Ал орташа жалақы ресми жұмыс істейтін адамдардың еңбек қызметінен түскен табысы бойынша ғана есептеледі.

Сондай-ақ ағымдағы жан басына шаққандағы табыстарды талдаушылар ресми деректерге емес, халыққа жүргізілген сауалнамалар негізінде есептегенін және оларда қателік болуы мүмкін екенін атап өткен жөн.

Табысқа ақшалай түсімдердің барлық түрі кіреді. 410 088 теңге сомасына мыналар кіреді: жалдамалы жұмыстан түскен табыс — 264 871 теңге; кәсіпкерліктен түскен табыс — 33 240 теңге; зейнетақы — 83 022 теңге; жәрдемақылар, атаулы және тұрғын үй көмегі — 16 408 теңге; туыстардан көмек және алимент — 6 748 теңге; басқа да табыстар — 5 799 теңге.

Шығыстарға келетін болсақ, мұнда «арыстан» үлесті тұтыну шығындары алады: азық-түлік тауарларына жан басына орта есеппен тоқсанына 180 969 теңге, ал азық-түлік емес тауарларға 70 103 теңге жұмсалады. Тағы 74 176 теңге ақылы қызметтерге жұмсалады. Сондай-ақ шығыстарға алимент пен туыстарға көмек, салықтар, төлемдер, сондай-ақ қарыздар мен кредиттер кіреді.

Табыс құрылымында 64,6%-ды жалдамалы жұмыстан түскен жалақы (264,9 мың теңге) құрайды. Шығыстардың негізгі бабы азық-түлік тауарлары болып қала береді — барлық шығынның 50,5%-ы (181,0 мың теңге).

Табыс пен шығыс сомалары шынайы емес көрінуі мүмкін, алайда бұл жағдай оларды есептеу тәсіліне байланысты. Мәселен, бұл көрсеткіштерді анықтау кезінде елдің барлық халқы ескеріледі. Мысалы, жәрдемақылар мен әлеуметтік көмекке бар болғаны 16 408 теңге тиесілі болды. Мұндай көрсеткіш талдаушылар төлемдердің жалпы сомасын алып, оны ешқандай төлем тағайындалмағандарды да қоса, елдің барлық халқына бөлгендіктен шықты. Дәл осындай ереже шығыстарға, мысалы, кредиттер мен салықтарға да қатысты — жалпы сома барлық азаматқа, тіпті балалар мен мұндай төлемдері жоқ адамдарға да бөлінеді.

Сонымен қатар қазақстандықтардың шығыстарының негізгі бабы азық-түлік тауарлары болып қала береді — барлық шығынның 50,5%-ы. Бұл әлемдік өлшеммен өте көп: көптеген дамыған елдерде бұл көрсеткіш әдетте 15%-дан төмен, ал Азия мен Африканың ең кедей елдерінде ол жиі 50%-дан асады.

Бұған дейін біз Қазақстанда кедейлік деңгейі қалай өзгергені туралы айтқан болатынбыз.