Түркі халықтарының біртұтас ежелгі сенімі ретіндегі тәңіршілдік туралы түсінік тарихи деректермен онша дәйектелмеген. Бұл туралы қазақстандық ғалым Жақсылық Сәбитов мәлімдеді, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
Зерттеушінің айтуынша, көшпенділердің өздері ортағасырлық дереккөздерде тәңіршілдік туралы сипаттама қалдырмаған. Бұл сенімнің олардың күнделікті өмірінде қандай мәнге ие болғаны әлі күнге дейін белгісіз. Нақты мәліметтердің жетіспеуінен ғалымдар көптеген дәстүрлердің шығу тегі туралы тек болжам жасауға мәжбүр.
«Бұл — көзі байланған екі адам пілге жақындағанындай: біреуі тұмсығын, екіншісі құйрығын ұстап, соның негізінде бүкіл жануардың бейнесін салады. Яғни зерттеушілер пілді дұрыс бейнелей алмады, тәңіршілдікті зерттемеді», — деді Сәбитов.
Тарихшы мұның басты себептері ретінде үлкен дереккөз базасының және канондық діни мәтіндердің жоқтығын атайды: қолжазба үзінділерінен нақты көріністі қалпына келтіру мүмкін емес.
Сонымен қатар Жақсылық Сәбитов тәңіршілдіктің түркі қағанаттары дәуірінде шынымен болғанын жоққа шығармайды.
«Түркі қағанаттары құлағаннан кейін ұйғырларда манихейлік жеңіске жеткенін, ал XI ғасырдың басында басқа діндер таралғанын көреміз — наймандар мен керейлерге несториандық келді. Яғни онда кім болмады десеңіз де болады», — деп қосты сарапшы.
Жалпы, тарихшының айтуынша, VIII–XII ғасырлардағы араб географиялық әдебиетінде діндердің алуан түрлілігін байқауға болады. Оның үстіне, кейбіреуін түсіндіру немесе біртұтас тәңіршілдікке саю өте қиын.
Бұған дейін «Курсив» сұлтан Бейбарыс қазақ емес, қырым қыпшағы болуы мүмкін деп жазған.